مدخل ریحانة الادب

ست الاهل دختر علوان بن سعد (سعید خ ل) بن علوان بن علوان بن کامل

ج ۲، ص ۴۳۸

ریحانة الادب

ج ۲، ص ۴۳۸
ست الاهل دختر علوان بن سعد (سعید خ ل) بن علوان بن علوان بن کامل - بعلبکی حنبلی، زنی بوده صالح، باعفّت، دیندار، با قناعت که اصلا اعتنائی بخلق و دلق نداشت، از بهاء الدین عبد الرحمن مقدّسی که از مشاهیر محدّثین میباشد بسیار روایت کرده است، در کثرت مسموعات حدیثی در عصر خود متفرّد و کنیه‌اش ام احمد بود، در نوزدهم محرم هفتصد و سوم هجرت در هشتاد و پنج سالگی درگذشت. (ص ۱۲۵ ج ۲ در رکامنه و ۵۲ ج ۲ خیرات) [۱] - ست- در ص ۵۱ ج ۲ خیرات حسان گوید: بکسر اول و تشدید ثانی، ظاهرا مخفف سیده میباشد که در عربی بمعنی خانم (بی‌بی- بانو) استعمال نمایند، پس اضافه میکند بعضی، لفظ ست را بمعنی عدد شش گرفته و گویند که بمعنی شش غلام و کنیز و کنایه از تمول زیاد است. جمعی بهمین معنی عددی کنایه از جهات سته (شش جهت) دانند که گویا موصوف بهمین لفظ ست، مالک جهات سته عالم است. بهاء الدین زهیر نیز بهمین معنی آخری اشاره کرده و گوید: بروحی من اسمیها بست‌ فتنظرنی النحاة بعین مقت‌ یرون باننی قد قلت لحنا فکیف و اننی لزهیر وقتی‌ و لکن غادة ملکت جهاتی‌ فلا لحن اذا ما قلت ستی‌ نگارنده گوید: بهر معنی که باشد استعمال آن در غیر زنان دیده نشده و در صورت اطلاق و نبودن قرینه نیز ظاهرا مراد معنی اول مذکور فوق است و بس (بانو- خانم- سیدة) بلکه بنابر دو معنی آخری باید استعمال آن در غیر زنان نیز صحیح باشد و حال آنکه در جایی سراغ نداریم و اما استعمال زهیر مستند بقرینه است و منظور اصلی این است که مراد از لفظ ست در صورت نبودن قرینه همان معنی اولی مذکور است (سیده- خانم). در روضات الجنات نیز در شرح حال ام الحسن فاطمة، ضمن شرح حال پدرش شهید اول، بهمین معنی تصریح کرده است. اینکه در قطر المحیط استعمال لفظ ست در معنی سیده را تغلیط کرده و از استعمالات عوامش شمرده است شاید مرادش این باشد که این معنی را معنی اصلی ست دانستن غلط است و آن منافی مخفف لفظ سیده بودن نمیباشد، بعلاوه که استعمال آن در وصف زنان، در کلمات اجله بسیار است، در درر کامنه، بیست و پنج تن از محدثات را بهمین عنوان ست العلما و ست المشایخ و مانند اینها مذکور داشته است و حمل لفظ ست در این‌گونه استعمالات بمعنی عددی مذکور (شش) دور از انصاف بوده بلکه صورت صحیحی ندارد و کیف کان، شرح‌حال اجمالی بعضی از موصوفین بهمین عنوان را تذکر میدهد.

گزارش اشکال یا پیشنهاد