حرانی ابراهیم بن سنان بن ثابت بن قرة بن مروان بن ثابت
ج ۲، ص ۳۳–۳۴
ریحانة الادب
ج ۲، ص ۳۳–۳۴
حرانی ابراهیم بن سنان بن ثابت بن قرة بن مروان بن ثابت
- حرانی الاصل، بغدادی المولد، صابئی المذهب، مکنّی بابو اسحق، از فضلای
[۱] - حران- با فتح و تشدید، بنوشته مراصد، دیهی است در حلب و یکی دیگر در غوطه دمشق و دو دیگری در بحرین که بقید کبری و صغری از همدیگر امتیاز یابند، نیز ملخص کلمات مراصد و قاموس الاعلام آنکه حران شهری هم بوده قدیمتر که کرسی بلاد مصر بود، در ساحل نهر جلاب نامی در دو منزلی رقه و بفاصله سی و پنج کیلومتر از شهر اورفه از بلاد جزیره. اولین شهری است که بعد از طوفان بنا شد بعدها خراب گردید و بشکل دیهی افتاد. نخستین هجرت*
اطبّای نامی و دقیق النظر میباشد که در تمامی صناعات علمی و عملی طبّ، خبیر بلکه در هرسه قسمت الهی و ریاضی و طبیعی از فنون حکمت نیز بصیر، در حسن خط و کتابت و جودت تصنیف، بینظیر و بالخصوص در هندسه مسلّم برنا و پیر بود. در سال ۳۳۳ ه ق (شلج) که نوبت خلافت به مستکفی باللّه بیست و دویمین خلیفه عباسی رسید از طرف خلیفه برای امتحان مراتب علمی و عملی اطبّای وقت نامزد گردید، او هم در مقام امتحان یکی از ایشان را سزاوار این عمل شریف ندید، لکن محض افشا نکردن اسرار و هتک نکردن استار مردمان که خارج از وظیفه اهل علم و حکما است در دربار خلافت باین عذر متمسک گردید که طبیب حاذق در صورت خطا در معالجات خود ضامن و عهدهدار است تا چه رسد بغیر حاذق و شکی نیست که تصدیق طبیب نیز در مورد خطا مورد ضمانت میباشد پس عذر وی پذیرفته گردید و معلوم شد که اکثر آن جماعت از هردو قسمت علمی و عملی طب بیبهره بوده و بجز تحصیل ثروت و جمع مال هدفی ندارند اینک عمل امتحان ایشان بعهده ابو سعید یمامی موکول گردید. این دانشمند یگانه روزگار خود را بتدریس و تألیف میگذرانید تا در نیمه محرم ۳۳۵ (شله) یا ۳۳۶ (شلو) یا ۳۳۸ (شلح) ه ق بدرود جهان گفته و از تألیفات او است:
۱- تعریف طب و فوائد آن ۲- چهل و یک مسئله هندسه از مشکلات آن فن ۳- حفظ الصحة در اوقات مرض عمومی ۴- زبدة الحکم ۵- المقالات و الرسائل ۶- نخبة الحکمة ۷- هندسه سیزده مقاله و غیر اینها.
(ص ۴۲ خع و ۶۸۸ ج ۲ مه و غیره)
* حضرت ابراهیم ع از ارض بابل بدانجا بود که از آنجا به کنعان رفت و در تواریخ روم به قارانه معروف و مرکز صابئی مذهبها بود، معابد بسیاری در آنجا داشته و علما و حکمای بسیاری از آن شهر دارند. این شهر در زمان عمر مفتوح اسلامیان گردید و در اوائل دوره اسلامی علمای بسیاری از آنجا ظهور یافت و ترجمه اکثر کتب طب و حکمت از یونانی بعربی نیز از دانشمندان آنجا میباشد. ما هم بعضی از ایشان را که به نسبت این شهر (حرانی) مشهور و در کتب علمیه مذکور و در السنه دایر است ثبت اوراق نموده و تذکر میدهیم. پوشیده نماند گاهی در مقام نسبت بدانجا نونی نیز برخلاف قیاس و قاعده افزوده و حرنانی گویند چنانچه در مقام نسبت به مانی که مقتضای قاعده مانوی گفتن است منانی اطلاق میکنند و بعضی از منسوبین این شهر بهمین نسبت غیر قیاسی معروف میباشد و در ذیل بهمین عنوان اشاره خواهد شد.
(ص ۱۳۱ صد و ۱۹۳۶ ج ۳ س)