مدخل ریحانة الادب

رازی محمد بن زکریا

ج ۲، ص ۲۸۶–۲۸۷

ریحانة الادب

ج ۲، ص ۲۸۶–۲۸۷
رازی محمد بن زکریا - مکنّی بابو بکر، معروف بطیب المسلمین، ملقّب بجالینوس العرب، طبیبی است بی‌مانند، حکیمی است دانشمند، از مشاهیر حکمت و منطق و هندسه. در بدایت حال بمناسبت شغل زرگری که داشته بصنعت اکسیر پرداخت، در اثر بخار و دخان عقاقیر و ادویّه چشمهایش ورم کرد، برای معالجه بطبیبی مراجعه نمود آن طبیب نیز پانصد اشرفی طلا بعنوان حق المعالجه از او گرفت و گفت، کیمیا همین است نه عملیّات تو، اینک ترک کیمیا کرده و در سنّ بیشتر از چهل سالگی بتحصیل طبّ پرداخت تا آنکه مرجع تمامی اطبای عصر خود شد و در زمان مکتفی باللّه عباسی (۲۸۹- ۲۹۵ ه ق) ریاست اطبّای بغداد بدو موکول گردید در فطانت و ذکاوت و اصابت معالجات او نوادری منقول است، بیماران را بسیار مهربان بود، فقرا را بطور رایگان و مجّانی معالجه میکرد، از مال خودش منزل و دوا و غذا میداد. گویند علم طب معدوم بوده و جالینوسش بوجود آورد و احیا نمود و پاشیده و پراکنده بوده و محمد بن زکریا جمعش کرد و ناقص بوده و ابن سینا بدرجه کمالش رسانید، اینک چنانچه مذکور شد به طبیب المسلمین و جالینوس العرب شهرت یافت. از کلمات طریفه او است: مرض بسیار سریع الزوال است اگر طبیب دانا و مریض مطیع باشد. نیز گوید: باقدرت بطبابت غذائی، معالجه دوائی غلط است و با امکان معالجه با دوای مفرد یا قلیل الاجزاء نباید با دوای مرکب یا کثیر الاجزاء معالجه نمود. مصنّفات سودمند او در
طب و معارف طبیعیّه بسیار و ناسخ کتاب‌های اطبّای سلف بوده و متجاوز از دویست میباشد که بعضی از آنها را می‌نگارد: ۱- آثار الامام الفاضل المعصوم ۲- الاعضاء ۳- الامام و المأموم ۴- امراض الاطفال ۵- الایساغوجی ۶- برء الساعة در طب که در بیروت چاپ شده است ۷- التدابیر ۸- التدبیر ۹- الترتیب هرسه در صنعت و کیمیا ۱۰- الجامع یا الجامع الکبیر یا الجامع الحاصر لصناعة الطب یا الحاصر لصناعة الطب و ظاهر بعضی آنکه اینها همه اسامی مختلفه کتاب حاوی مذکور در زیر هستند ۱۱- الجدری و الحصبة که در بیروت و لیدن چاپ شده است ۱۲- الجرح و التعدیل که دو نسخه از آن در خزانه مصر موجود است ۱۳- جمل المعانی در منطق ۱۴- جمل الموسیقی ۱۵- الحاوی در طب که بسیار نافع و مرجع اطبای بعد از او بوده و از آن کتاب بسیار نقل می‌کنند ۱۶- الحصی المتولد فی الکلی و المثانی که با ترجمه فرانسوی آن در لیدن چاپ شده است ۱۷- الطب الملوکی ۱۸- الطب المنصوری که برای ابو صالح منصور سامانی تألیفش داده است ۱۹- القوانین الطبیعیة فی الحکمة الفلسفیة ۲۰- الکافی ۲۱- کتاب من لا یحضره الطبیب که شیخ صدوق هم نام کتاب من لا یحضره الفقیه را از نام همین کتاب اقتباس نموده است ۲۲- منافع الاغذیة و دفع مضارها که در قاهره چاپ شده است ۲۳- من لا یحضره الطبیب که ذکر شد و غیر اینها که بسیار و در فهرست ابن النّدیم و غیر آن مذکور و تا دویست و پنجاه تصنیف بدو نسبت داده‌اند. در صنعت کیمیا باکتشافات بسیاری نایل شد و دانشمندان فیزیک بمهارت وی در این قسمت از علوم طبیعیّه معترف هستند، مدتی نیز بتدبیرات بیمارستان بغداد پرداخت و در آخر عمر نابینا شد و بسال ۳۱۰ یا ۳۱۱ یا در حدود ۳۲۰ ه قمری درگذشت (شی یا شیا یا شک). مخفی نماند که ابو بکر رازی بنوشته خزینة الاصفیاء از اکابر صوفیّه هم بشمار است، پیوسته از خوف خدا در گریه بود در مکّه بخدمت ابو عمر زجاجی رسیده و دست ارادت بدو داد. غلام سرور هندی در تاریخ وفات او بنابر قول اوّل گوید: چون شد از دنیا بفردوس برین‌ حضرت بو بکر رازی اهل راز وصل او (بو بکر محبوب حبیب)- ۳۱۰ هست هم (صوفی کامل پاکباز)- ۳۱۰ (ذریعه و ص ۶ هب و ۷۰۴ ت و ۲۱۶ ج ۲ ع و ۹۹ ج ۱ مر و غیره)

گزارش اشکال یا پیشنهاد