مدخل ریحانة الادب

خطیب دمشقی، محمد بن عبد الرحمن بن عمر بن احمد

ج ۲، ص ۱۴۸

ریحانة الادب

ج ۲، ص ۱۴۸
خطیب دمشقی، محمد بن عبد الرحمن بن عمر بن احمد - شافعی، قاضی القضاة قزوینی، معروف بخطیب دمشقی، کنیه‌اش ابو المعالی، لقبش جلال الدین، از اکابر علمای اهل سنّت و فحول ایشان بود، در کمتر از بیست سالگی بقضاوت آناطولی از بلاد روم منصوب شد، بعد بدمشق شام رفته اصول و معانی و بیان و فنون عربیّه را متقن ساخت و خطیب جامع دمشق گردید، عاقبت بمقام قضاوت بلاد شام ارتقا یافت پس از طرف ملک ناصر ایّوبی (حکمران مصر) بقضاوت بلاد مصر نصب شد، اموال اوقاف را بمحتاجین و فقرا صرف کرد از این‌رو نزد طبقات مختلف شرافت بی‌نهایت یافت، با کمال عزت می‌زیست و عاقبت باز قضاوت بلاد شام بدو مفوّض گردید تا بسال ۷۳۹ ه ق (ذلط) قمری در هفتاد و سه سالگی در دمشق وفات یافت و از تألیفات او است: ۱- الایضاح فی فنون الافصاح یا فی المعانی و البیان یا فی علوم البلاغة که از تلخیص المفتاح مذکور در ذیل مبسوطتر و بمنزله شرح آن است و در قاهره در حاشیه مختصر تفتازانی چاپ شده است ۲- تلخیص المفتاح که قسم سوم مفتاح العلوم سکاکی را که در سه فنّ معانی و بیان و بدیع بوده و ملخّص و مرتّب و مهذّب نموده و محل توجه فحول و مرجع استفاده عامّه میباشد، جلال الدین سیوطی نظمش کرده و ملا سعد تفتازانی هم مختصر و مطول معروف را در شرح آن نوشته است، همین کتاب تلخیص، بارها در بیروت و استانبول و کلکتّه چاپ و با دو شرح مذکور نیز بارها در ایران و غیره بطبع رسیده است. صاحب ترجمه را بمناسبت موطن اصلی ایشان خطیب قزوینی و بملاحظه بعضی از ادوار زندگانیش خطیب مصری نیز گویند لکن بخطیب دمشقی مشهور است. (ص ۱۳۲ هب و ۴۲ صف و ۱۵۰۸ مط و ۷۹ و ۷۴۲ ت و ۲۰۶ ج ۳ فع و غیره)

گزارش اشکال یا پیشنهاد