بخاری محمد بن اسمعیل
ج ۱، ص ۲۳۷–۲۳۸
ریحانة الادب
ج ۱، ص ۲۳۷–۲۳۸
بخاری محمد بن اسمعیل
بن ابراهیم بن مغیرة بن احنف جعفی حافظ که کنیهاش ابو عبد اللّه، شهرتش بخاری و امام بخاری است. از قدمای
محدّثین کرام میباشد که اوثق ایشان و علم و درایت وی مقبول عموم اهالی بود، نخست، بجهت تحصیل و تصحیح احادیث نبوی بر خراسان و جبال و عراق و مصر و حجاز و بلاد سوریّه مسافرتها کرد، از اکابر علمای حدیث، استفادهها نمود و کتاب جامع صحیح را که به صحیح بخاری معروف و یکی از صحاح ستّه اهل سنّت و جماعت بلکه افضل و صحیحترین آنها بوده و حاوی نه هزار حدیث نبوی مستخرجه از ششصد هزار حدیث میباشد، در ظرف شانزده سال تألیف داد. معروف است که پیش از نقل هر حدیث در آن کتاب، وضو گرفته یا غسل میکرد و دو رکعت نماز میخواند و گویند صد هزار حدیث صحیح و دویست هزار حدیث مجعول غیر صحیح، در حفظ داشته است. از فتاوی عجیبه مشهورهاش آنکه، احکام رضاع شرعی را، در شیر حیوانات نیز جاری میکرد، چنانچه اگر پسری و دختری شیر گاوی یا خری را بخورند، بنا بمذهب او، نسبت بهمدیگر خواهر و برادر رضاعی بوده و از ازدواج با همدیگر ممنوع میباشند. تألیفات او بدین شرح است:
۱- الادب المفرد ۲- الاسماء و الکنی ۳- تاریخ اوسط ۴- تاریخ صغیر ۵- تاریخ کبیر ۶- ثلاثیات البخاری ۷- جامع صحیح که در بالا مذکور شد ۸- خلق افعال العباد ۹- السنن در فقه ۱۰- الصحیح که در بالا بعنوان جامع صحیح مذکور شد ۱۱- الضعفاء و غیر اینها. شب پنجشنبه عید فطر از سال دویست و پنجاه و سه یا شش از هجرت (۲۵۳ یا ۲۵۶ ه قمری) در دیه فرهنگ نامی، در ده فرسخی سمرقند وفات یافت و در همانجا مدفون شد و ولادتش در سال یکصد و نود و چهارم بوده است.
(کف و ص ۱۲۵۱ ج ۲ س و ۲۸ ج ۲ کا و ۶۹۸ ت و ۳۲۱ ف و ۵۳۴ مط و ۲۱۰ ج ۲ ع و ۴ ج ۲ تاریخ بغداد و ۲۵۷ ج ۱ فع و ۲ ج ۲ طبقات الشافعیة)