قاضی نور اللّه بن شریف الدّین حسینی مرعشی شوشتری
ج ۶، ص ۶۵۵–۶۵۷
مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی
ج ۶، ص ۶۵۵–۶۵۷
قاضی نور اللّه بن شریف الدّین حسینی مرعشی شوشتری:
(- مقتول ۱۰۱۹ ق)
او اگر چه شیعی مذهب است اما بسیار بصفت نصفت و عدالت و نیک نفسی و حیاء و تقوی و عفاف و اوصاف اشراف موصوف است و بعلم و حلم وجودت فهم وحدت طبع و صفای قریحه و ذکاء مشهور است. صاحب تصانیف لایقه و توقیعی بر تفسیر مهمل شیخ فیضی نوشته که از حیز تعریف و توصیف بیرونست و طبع نظمی دارد و اشعار دلنشین میسراید.
بوسیلۀ حکیم ابو الفتح بملازمت پادشاهی پیوست و زمانی که موکب منصور به لاهور رسید و شیخ معین الدّین قاضی لاهور را در وقت
ملازمت از ضعف پیری و فتور در قوی سقطه در دربار واقع شد رحم بر ضعف او آورده فرمود که شیخ از کار مانده. بنابراین قاضی نور اللّه به آن عهده منصوب و منسوب گردید و الحق مفتیان ماجن و محتسبان جدال مجدال لاهور را که بمعلم الملکوت سبق میدهند خوش بضبط درآورده و راه رشوت را بر ایشان بسته و در پوست پسته گنجانیده چنانکه فوق آن متصور نیست و میتوان گفت که قائل این بیت او را منظور داشته و گفته: (فرد توئی آنکس که نکردی همۀ عمر قبول، در قضا، هیچ ز کس که شهادت ز گواه) روزی در منزل شیخ فیضی تفسیر نیشابوری در میان بود.
در آیۀ؛ (اذ یقول لصاحبه لا تحزن ان اللّه معنا) که باجماع مفسرین در شأن ابو بکر است. میگفت اگر مراد از این صحبت لغویست مفید مدح نیست و اگر اصطلاحیست که اهل اصول و حدیث قرار دادهاند آن اول بحث است و مصاحبت ممنوع. گفتم از طفلی هم که زبان عمومی بداند بپرسند خواهد گفت که این آیه دلالت صریح بر مدح میکند نه ذم و همچنین کای زنگی و یهودی و هندوی نیز که دانای زبان عربی باشد. و مباحثه بسیار شد و شیخ فیضی بنا بر عادت زشت خویش جانب قاضی را با آنکه از هر دو جانب بیگانۀ مطلق بود گرفت. ناگاه در تفسیر نیشابوری نیز مؤید همین سخن من برآمد.
(منتخب التواریخ بدوانی، ج ۳، ص ۱۳۷)
قاضی، فاضل، علامه، محدث، متکلم، عالم، فهامه. در زمان اکبر شاه بهندوستان رفت و مدتی در لاهور قضاوت نمود و اهتمام تمام در انجام وظائف امر بمعروف و نهی از منکر
و تبلیغات دینی بکار برد. عاقبت در سال ۱۰۱۹ ق بجهت تالیف احقاق و مجالس - المؤمنین، جهانگیر شاه او را احضار و از مذهبش استفسار نمود. از راه تقیه گفت سنی هستم، شاه جزای قاضی کاذب را استفسار نموده گفت عزل و تعزیر است. پس از قضاوت عزل و او را بضرب با تازیانۀ خاردار امر داد و در آن ضربت وفات یافت. قبرش در اکبرآباد هند معروف و مزار است.
(ریحانة الادب ج ۴، ص ۴۳۶)
قاضی نور اللّه غیر از ضیاء الدّین نور اللّه ابن محمد شاه الحسینی المرعشی الشوشتری مؤلف صد باب اسطرلاب و شرح زیج جدید و کتابی در طب و رسالۀ در تفسیر است.
(فوائد الرضویه، ص ۶۹۷)
سایر مآخذ: هدیة الأحباب، ص ۱۷۹، تتمة المنتهی، ص ۵۸۲، تذکرۀ علمای هند، ص ۲۴۵. فوائد الرضویه، ص ۶۹۶، منتخب التواریخ بدوانی، ج، ص ۱۳۷، المآثر و الآثار، ص ۱۶۷.