اصل الاصول
ج ۹، ص ۹۱
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۹، ص ۹۱
اصل الاصول.
از محمد جعفر شریعتمدار استرآبادی (۱۱۹۸-۱۲۶۳ ق/ ۱۷۸۴-۱۸۴۷ م).
فرزند سیف الدّین علی. در اصول پنجگانه شیعی، در «ذریعه» (۱۶۷/۲) آن را عربی دانسته و ترجمۀ فارسی آن را به نام شاخ نبات دانسته. از سرآغاز نسخۀ تبریز برمیآید که «اصل الاصول»، «شاخ نبات» و «آب حیات» در اصل یکی هستند. و بایستی سخن صاحب ذریعه درست باشد، که در نسخۀ چاپی عربی (تهران ۱۲۶۲ ق) اشارهای به ترجمه و یا تحریرهای فارسی آن نشده است.
آغاز: الحمد لله علی نواله و الصلاة و السلام علی... اما بعد، چنین گوید خادم بساتین مذهب جعفری... محمد جعفر استرآبادی، که این رسالهای است مسمی به «اصل الاصول» که چون «شاخ نبات» است و مشوق (۱) به «وصل الفصول» و «آب حیات» است.
نسخهها ۸۷۸/۲ «اصل الاصول» (۲ نسخه)؛ طبقات ۲۵۳/۱۳ «اصل الاصول» و «شاخ نبات» را ترجمۀ آن دانسته؛ اعلام ۴۲۱/۱؛ ریحانه ۳۱۰/۳ «آب حیات» در ۵ «اصل» و هر اصل در ۵ «مقام»، که جدا از «اصل الاصول» آورده شده است؛ ذریعه ۱۷۶/۲ «اصل الاصول» که متن را عربی و ترجمۀ فارسی آن را «شاخ نبات» دانسته، همانجا ۱/۱۳ «شاخ نبات» که آن را ترجمۀ «اصل الاصول» دانسته.
آستان قدس، خامنهای ۲۶۸ «اصل الاصول»، ۲۷۲ «اصل الاصول»، ۳۴۶ «اصل الاصول»؛ اشکوری، احیا ۳۰۵/۲؛ تبریز، ملی، یونسی ۸۳/۱ «اصل اصول»؛ تهران، مروی ۳۲۸؛ تهران، چند نسخۀ خطی ۳۸۲/۱، ۳۸۴ «اصل الاصول»؛ قم، حجتیه ۱۱۶/۱ «اصول دین: شاخ نبات»؛ قم، مسجد اعظم ۶۰۶ «اصول الدّین»؛ مرعشی - اشکوری، ۲۴۰/۱۰ ش (۱) ۳۸۵۲، همانجا ۲۳۳/۱۰ ش ۳۸۴۹، همانجا ۲۶/۱۱ ش (۲) ۴۰۲۳ «اصل الاصول»؛ ملی، تهران ۲۰۹/۲ «اصل الاصول»؛ نشریه ۴۴۴/۶ «اصل الاصول».