عمدة الاسلام
ج ۹، ص ۴۴۹–۴۵۰
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۹، ص ۴۴۹–۴۵۰
عمدة الاسلام: عماد الاسلام.
از ابو طاهر بن کمال ملتانی (از سدۀ ۹-۱۰ ق/ ۱۵-۱۶ م) [دبا] و در برخی از نسخهها نام نگارنده نیامده است. نام او در نسخۀ گنجبخش ش ۶۶ ص ۱۲۴ چنین آمده است: میگوید مؤلف این کتاب مولانا صدر... ابو طاهر بن کمال الساکن فی قبة الاسلام ملتان... چون دیدم همتایی علوم دینی قاصر گشته، از کتب معتبر این «عماد دین» را که مشتمل بر بیان پنج بنای (ستون) اسلام است، از هفتاد و چند [و در برخی نسخهها ۸۵] کتاب جمع کردم، تا مبتدیان را حظی گردد. سپس نام کتابهایی که از آنها گرفته آورده است با عنوانهای:
«کتاب، فصل، مسئله» چند فصل در ایمان، سپس احکام از: طهارت، نواقض وضو، نوع طهارت، تیمم، باب الصلاة... و شماره و ترتیب بابها در نسخهها یکسان نیست.
حاجی خلیفه از «عمدة الاسلام فی ارکان الخمس» فارسی نگاشتۀ عبد العزیز یاد میکند، که عبد الرحمن یوسف آن را به سال ۹۵۰ ه، به ترکی ترجمه کرده است، متن عمدة الاسلام به نام عبد العزیز فرزند حمید اللّه دهلوی (د ۷۴۱ ق) در ۱۹۹۰ استامبول چاپ شده است که این متن درست برابر با متن ملتانی است اما نام هر دو در داخل متن چاپ استانبول نیامده است.
(نوشاهی).
برگردانی دیگر به زبان ازبکی از آن متن در دست هست [دایرةالمعارف ۶۴۹/۵].
نسخههایی از کار ملتانی ناشناخته مانده به نامهای «ایمان و احکام» ص ۲۱۸۶ ردیف ۶۰۴۱ . [گنج ش ۵۶۵۹] و دیگری به نام «ملتقط الخطاب و تذکرۀ واقعات» [گنج ۲۳۰۹/۴] آمده است.
آغاز: حمد له. صلاة. بدانکه ارشدک اللّه تعالی، در کشف الاسرار آورده است اول چیزی که بر بنده واجب است پیش از جمله فریضهها و پس از بلوغ شناختن خدای تعالاست عز و جل و
ایمان آوردن بدو.
مشترک ۶۰۲/۱۴(۶۸ نسخه)؛ دایرةالمعارف ۶۴۹/۵ «ابو طاهر ملتانی»؛ نسخهها ۹۶۷/۲(۱ نسخه)؛ حاجی خلیفه ۱۱۶۵/۲؛ دانشپژوه، فقه هزار و پانصدساله ص ۶۶.
دو کتابخانه، مشهد ۹۱۶ «عمدة الاسلام» از عبد العزیز؛ سپهسالار ۳۲۲/۵؛ یزد، شیروانی ۱۱۴۸/۴ نام نگارنده عبد العزیز آمده.
بلوشه ۳۵/۱ بینام نگارنده؛ بشیر حسین، شیرانی ۲۹۵/۲ که نام نگارنده را عبد العزیز فارسی آورده (!)؛ بنارس، دانشگاه ۱۲۶؛ پایان نامۀ دکتر خالده صدیق ۵۷۲؛ تسبیحی، گنجبخش ۳۲۱/۱، همانجا ۳۲۴-۳۲۶؛ خضر نوشاهی، همدرد ۱۶۹ ش ب ۲۷۰۸ ؛ خضر نوشاهی، آذر ۴۵۸؛ عباسی ۹۷/۱؛ فرهنگستان، نامگو ۳۸۴ (۴ نسخه، بینام نگارنده)، همانجا ۶۲۵؛ فرهنگستان، نامگو، فارسی ۳۰۳-۳۰۴ (همان ۴ نسخه و بینام نگارنده)، همانجا (بخش ملحقات) ۴۸۰ نسخۀ دیگر بینام نگارنده)؛ گنج ۲۲۵۴/۴ «عمدة الاسلام: عماد الاسلام» (۷ نسخه)، همانجا ۲۳۰۹ «ملتقط الخطاب...» (۲ نسخه)، همانجا ص ۲۱۸۶ ش ۵۶۵۸ که ناشناخته مانده به نام «ایمان و احکام»، یاد شده؛ نوشاهی، کتابشناسی ۳۱/۳؛ نوشاهی، موزه ۸۳۶ (۵ نسخه).