علم و عقل

علم و عقل. از امین الدّین ابو القاسم الحاج بلد (د. دمشق ۱۷ رمضان ۷۲۰ ق/ ۱۲۲۰ م). به دستور سلطان محمد الجایتو خدابنده (۷۰۳-۷۱۶ ق) و به اشارت خواجه رشید الدّین فضل الله وزیر همدانی (د ۷۱۸ ق/ ۱۳۱۸ م).

نسخۀ در دست نوشتۀ پنجشنبه ۱۷ صفر ۷۲۳ ق. در ۲ «اصل»: اصل ۱ - در علم انسانی و اقسام آن (در ۴ قسم)، ۲ - در بیان حقیقت عقل و اقسام آن، آنگاه ۱ «نتیجه» و ۱ «خاتمه». گفتاری است فلسفی که می‌بایست در آن بخش جای می‌گرفت. (← عقل و علم، خواجه فضل الله؛ ۱۶۹۱ ز x ۱۹۵). درباره حاج بله (یا بوله یا باله) - پور جوادی، پیشگفتار سفینۀ تبریز (ص بیست و چهار. وی پدر شرف الدّین عثمان، نگارندۀ «طرائق الآخرة، هف می‌باشد). بررسی شتابزده که از نمایه «سفینۀ تبریز» شد، به این نام‌ها از کارهایش برخوردم: ۱ - تواریخ رسول، ۲ - مناظره نار و تراب، ۳ - الزبدة فی المنطق ۲۳ - منهاج ذو الحسب فی اکتساب علوم الادب، ۴ - مختصر در عروض و قوافی پارسیان، ۵ - امالی امین الدّین حاج بله (فوائد) از ابو المجد محمد تبریزی گردآورنده و نویسنده «سفینۀ تبریز»، ۶ - رباعیات اوحد الدّین کرمانی گزیدۀ امین الدّین حاج بله. آغاز: بسمله... رسالۀ علم و عقل از تألیف مخدوم مولانا اعظم، سلطان المحققین امین الملة و الدّین ابو القاسم الحاج بله... سبحانک اللهم و حمدک لا اله إلاّ الله، رب زدنی علما و ارزقنی عیشا اعیش متیعا لرسلک... ای درون و برون را دانی/وی خردبخش را خرد بخشایی// حکم علم و خرد بر این درویش/آشکارا کن از خزانۀ خویش.