فقرات
ج ۷، ص ۷۰۸
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۷، ص ۷۰۸
*فقرات. از صوفی بزرگ و ناشناختهای از سدۀ ۹ ق،
که بایستی خواجه عبید الله احرار نقشبندی (۸۰۶-۸۹۵ ق/ ۱۴۰۳-۱۴۹۰ م) باشد.
عباسی (۱۲۰/۱) گویا بر پایۀ بیتی آن را از عطار نیشابوری (د پیرامون ۶۲۷ ق/ ۱۲۳۰ م) دانسته است:
کفر کافر را و دین دیندار را ذرهای دردت دل عطار را.
طرازی (قاهره، دار الکتب ۳۲/۲) آن را به روایت عبد الله کاشغری (د ۸۹۵ یا ۸۶۰ ق / ۵ یا ۱۴۵۶ م) یاد کرده (← «توجه» هف).
در یکی از «فقرات» (گنجبخش ش ۶۹۱۲ ص ۱۴۶) آمده: این فقیر در زمانی که به بخارا رسیدم و شرف خدمت حسام الدّین و مولانا حمید الدّین شاشی (چاچی) مشرف شدم».
این حمید الدّین پدر همان حسام الدّین از روزگار خواجه بهاء الدّین نقشبند (د ۷۹۱ ق/ ۱۳۸۹ م) بوده و حسام الدّین شاشی (د ۸۱۹ ق/ ۱۴۱۶ م) است (خزینه ۵۵۸/۱)، پس نگارنده از سدۀ ۹ ق است و به عبید الله، خواجۀ احرار بهتر میخورد، که نام او در انجامۀ برخی از نسخهها آمده است.
با سربندهای «فقره» که شمار آنها در نسخهها یکسان نیست. به نثر روان آمیخته به نظم، در زمینۀ توحید و شهود، ظهور جمال، غایت شدن، فنای مطلق، تجلی، دوام، آگاهی، شوق و حزن، وقوف قلبی، نگاهداشت....
آغاز: خداوندا به عزت آنکه به فردانیت ذات متفردی، و به وحدانیت صفات متصفی.
مشترک ۱۷۴۷/۳(۱۷ نسخه)؛ نسخهها ۱۳۰۱/۲ به روایت کاشغری (۲ نسخه)؛ نفیسی ۲۶۲/۱ احرار، همانجا ۷۷۸/۲ نام چند کارش از آن میان «فقرات الخطیرة» یا «فقرات».
دایرةالمعارف ش ۲۳۵ عکسی، ۲۹۲ عکسی.
ازبکستان، تاشکند ۲۷۱/۳ «فقرات العارفین» (۶ نسخه)؛ بشیر حسین، شیرانی ۲۳۷/۲ از احرار؛ ترکیه، بروسه ۳۳۱ «رسالۀ خواجه عبید الله احرار»؛ ترکیه، مغنیسا ۲۹۹ «کلیات نقشبند» از احرار؛ ترکیه، کتابخانهها ۵۶۲ از عبید الله؛ شوروی، سالتیک، شدرین ۶۷/۲ «فقرات العارفین» احرار؛ عباسی ۱۲۰/۱ از عطار؟؛ فرهنگستان، نامگو ۴۰۰/۱ «فقرات العارفین» احرار (۳ نسخه)؛ فرهنگستان، نامگو، فارسی، ۳۱۵ (همان ۳ نسخه)؛ قاهره، دار الکتب ۲۲۱/۱، همانجا ۳۲/۲(۲ نسخه) به روایت کاشغری؛ گنج ۷۶۳/۲ «کلیات احرار» (۲ نسخه)؛ مصر، خدیویه ۴۲۲/۲، ۴۱۶؛ موزۀ سالار ۲۶۵/۸ ش ۳۴۱۹ از احرار؛ نوشاهی، موزه ۲۴۶ از احرار.