عشقیه
ج ۷، ص ۶۶۰–۶۶۱
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۷، ص ۶۶۰–۶۶۱
*عشقیه: خیالات العشاق. از قاضی حمید الدّین ناگوری
(که ایوانف ۱۳۲۰-۱۳۲۲ باور ندارد.)
دو تن صوفی چشتی سرشناس، به این نام شناخته شدهاند: یکی قاضی حمید الدّین محمد فرزند عطا ناگوری، خلیفۀ شهاب الدّین سهروردی، از مردم بخارا که همراه پدرش به دهلی آمده و ۳ سال قضاوت شهر ناگور را داشت، در ۶۰۵ یا ۱۲۰۹/۶۴۳ یا ۱۲۴۶ م در گذشته است. دومین شیخ حمید الدّین ابو احمد سعیدی ناگوری سیوالی. خلیفۀ خواجه معین الدّین سجّزی چشتی، که نامیترین کارش «اصول الطریقة» است و در ۶۷۳ ق/ ۱۲۷۴ م در گذشته (علمای هند ۵۲؛ اخبار الاخیار ۳۵).
عشقیه یا خیالات العشاق که نام مناسب موضوع آن است از نخستین است، هرچند به چند تن دیگر نیز نسبت داده شده است. (←
نسخههای آن در مشترک ۱۶۹۸/۳-۱۷۰۰).
گفتاری است بخشبندی نشده، به نثر روان آمیخته به نظم، با سربندهای «هیهات، هیهات» و «ای جان من» که برخی از نسخههایش به نام «رسالۀ هیهات هیهات» در فهرستها آمده است (← مشترک ۱۵۱۹/۳). و نیز تحریری از آن به نام «رمز مخفی» از شیخ عبد القادر جیلانی دانسته شده (← مشترک ۱۵۲۵/۳) که همه از یک ریشهاند.
آغاز: لا اله الا هو. درود بیحد بر آن ظهور که شهود ذات و مقصود صفات... بعد از آن کلمهای چند، که از الهامات است نه عقلیات از جوش است نه از گوش از برای ذوقیات یاران تحریر یافت.
مشترک ۱۵۱۹/۳ «رسالۀ هیهات، هیهات» (۶ نسخه)، ۱۵۲۵ «رمز مخفی» (۱ نسخه)، ۱۶۹۸ «عشقیه» (۲۱ نسخه)؛ نسخهها ۱۲۸۴/۲ «عشقیه» (۱۲ نسخه)، همانجا ۱۱۴۲ «خیالات العشاق» (۲ نسخه) که درهم آمیخته شده؛ علمای هند ۵۲ که مرگ او را ۶۰۵ آورده؛ خزینه ۳۰۹/۱ که مرگش را ۶۷۸ آورده؛ هدیة العارفین ۱۳۳/۲؛ برگل ۱۲۱/۱ که آن دو تن را از یکدیگر جدا ساخته و تاریخ مرگ این یکی را ۶۴۳ آورده؛ اخبار الاخیار ۴۳ که مرگش را ۶۰۵ گفته.
اشکوری ۱۷۵/۹ «عشق» ناشناخته، همانجا ۶۰/۱۱ «عشق» ناشناخته؛ دانشگاه ۷۰۰/۸ «خیالات العشاق»، همانجا ۶۹۵/۱۶ «خیالات العشاق»؛ دایرةالمعارف ش... عکس؛ مجلس ۳۵۴/۲ «رساله در عشق»؛ ملک ۵۳/۸ «رسالۀ عرفانی» ناشناخته؛ یزد، شیروانی ۱۳۹۹/۴ «عشقیۀ صغیر».
آصفیه ۱۸۲/۴ «عشقیه»؛ استانبول، دانشگاه ۳۳۷ «خیالات العشاق» بینام نگارنده؛ افغانستان، برکویل ۱۳۳ «رسالۀ عشقیه»؛ ایوانف ۴۶۲ «مفتاح المطلب»؛ ایوانف ۱۳۲۰؛ آصفیه ۱۸۲/۴ «عشقیه»؛ ایوانف ۴۶۲/۱ «مفتاح المطلب»؛ ایوانف ۱۳۲۰، ۱۳۲۲ «خیالات العشاق»، ۱۲۶۴؛ بشیر حسین، شیرانی ۲۱۶/۲ «خیالات العشاق یا مفتاح المطلب یا عشقیه» تاشکند، فارسی (ابو ریحان) (۱) ۲۷/۲ «تحفة القلوب العاشقین» از عثمان (؟) (۳ نسخه)؛ همانجا ۴۷ «خیالات عشق» نوشتۀ ۱۲۳۴ ق؛ سرفراز، انجمن ۳۸ «عشقیه» (۲ نسخه)، ۳۹ «عشقیه» (۳ نسخه)، گنج ۷۳۲/۲ «عشقیه» (۳ نسخه)، همانجا ش ۸۹۸۴ «مرآة العاشقین»؛ نوشاهی، انجمن ۵۲ «عشقیه».