ظهور الاسرار
ج ۷، ص ۶۴۵–۶۴۶
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۷، ص ۶۴۵–۶۴۶
*ظهور الاسرار:
شرح مخزن الاسرار. متن از نظامی گنجهای (← بخش منظومهها). گزارش از محمد فرزند قوام فرزند رستم فرزند احمد فرزند محمود بلخی، بدر خزانهای، معروف به کرهای (بکری) به سال ۷۹۵ ق/ ۲-۱۳۹۳ م (نسخۀ گنجبخش و گوهرشاد)، یا ۱۰۶۱ (ذریعه)؛ ریو (۵۷۳/۲) برای نگارش آن ماده تاریخ «زهی شرح گلستان (۱۰۹۱)» یاد کرده و خود گفته بایستی پیش از این باشد.
در دیباچه به شرحهای دیگر اشاره کرده که گاهی بیتهای دشوار را رها کرده و گاهی به تفصیل پرداختهاند. و دوستان از او خواستهاند، که مانند گزارشی که پیش از این بر دو بخش «اسکندرنامه» نگاشته، این یکی را نیز گزارش کند. و از میان چند نسخۀ «مخزن الاسرار» را که بیتهای آنها به ۳۲۶۳ بیت میرسیده، ۱۳۱۰ بیت را که دشوار بود، برطبق نسخههای مصحح گزارش کرده است. (نسخۀ، ۳۴۰ و ۵۷۸۷ گنجبخش). با نشانی «م» برای متن و «ش» برای شرح. این گزارش به نام «ظهور الاسرار» در نولکشور بیتاریخ چاپ شده است.
ولی متأسفانه کسی نام شرحنگار را انداخته و نام ساختگی «ظهور الحسن بتهوری فرزند کلیم الله از اولاد سید ابو الحسن عریضی حسنی حسینی» را به جای آن گذارده است.
آغاز: حمد و سپاس مر فتاحی را که فاتحۀ کتاب او مفتاح اقبال خزاین غیب است. آغاز گزارش: هست کلید در گنج... در افتتاح کتاب تقدیم مصرع اول به تسمیۀ آن کرد که بسم جار و مجرور است.
مشترک ۱۶۵۷/۳(۲۳ نسخه)؛ نسخهها
۱۹۲۱/۲(۳ نسخه)، همانجا ۱۹۲۱/۳ «بحر الفضائل» فرهنگ فارسی به فارسی از همو؛ ذریعه ۱۲۰۸/۹؛ فرهنگنویسی در هند ۵۸ همان «بحر الفضائل»؛ مقدمۀ دهخدا ۱۸۱ همان، صفا ۳۹۱/۵ که تاریخ ۱۰۹۱ را یاد کرده.
آستان قدس، نامگو ۳۲۳؛ گوهرشاد، مشهد ۱۴۲ که نام نگارنده را محمود بلخی نزدیک به ۸۰۰ دانسته، نه محمد فرزند قوام بدر خزانهای زنده در هند ۱۰۹۰، هرچند تاریخ نگارش در نسخه ۷۹۵ آمده (!)؛ مجلس ۵۰۵/۳ (۲ نسخه).
آصفیه ۶۲۸/۳؛ اته ۹۹۸؛ ۲۴۵۹، ۲۵۱۲، ۲۸۷۲ «شرح مخزن الاسرار» که نسبت او را بکری آورده، ازبکستان، تاشکند ۵۴/۲(۲ نسخه)؛ اشپرنگر، اوده؟ ۵۲؛ ایوانف ۴۶۹ که تاریخ نگارش را به نقل از ریو آورده؛ بشیر حسین، شیرانی ۴۵۳/۳(۲ نسخه)؛ ریو ۵۷۳/۲ که ماده تاریخ نگارش را ۱۰۹۱ آورده؛ عبد الله ۱۶۴/۲؛ گنج ۱۸۰۳/۳(۴ نسخه)؛ لندن، و یلکام ۶۱۴؛ مجلۀ زبیر، ویژه ۱۹۶۷ م/ ۲۹۲، نوشاهی، موزه ۶۴۶ (۳ نسخه)؛ هند، مدرس ۶۷۰/۲.