زبدة الحقائق
ج ۷، ص ۴۶۳
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۷، ص ۴۶۳
*زبدة الحقائق. از محمد موسی فرزند خواجه عیسی سمرقندی دهبیدی.
نام نگارنده و کتاب و فهرست بخشها در دیباچه آمده است و نسبت سمرقندی در انجامه آمده است. زنجیرۀ طریقت او در فصل یکم (ص ۷) آمده: خرقه را از شیخ محمد عابد (سنامی د ۱۱۶۰ ق/ ۱۷۴۷ م، نگارندۀ «چهل مکتوب» (هف) (خزینه ۶۷۳/۱) پوشیده، او از پدرش عبد الاحد مجددی (وحدت، نگارندۀ «چهار چمن» (هف) و جز آن). و از متن کتاب به دست میآید که نگارش به روزگار مرادش، یعنی پیش از ۱۷۴۷/۱۱۶۰ م انجام گرفته است. و از آن به دست میآید که وی عارفی بزرگ و توانا در نثر فارسی بوده است.
عرفان نظری است، به نثر آمیخته به نظم. و سربندهای «ای عزیز، ای درویش»:
در ۳ «باب» و «فصل» هایی: باب یکم: در ذکر ولایات، ۷ فصل: ۱ - سلسلۀ علیۀ نقشبندیه...
۵ - سیرت معیّت...، ۷ - سیر محبت. باب دوم در ذکر کمالات، ۷ فصل: ۱ - تصور ذات محبت...، ۵ - خلت...، محبوبیت ممتزجه. باب سوم، ولایت خاصه و مافوقها، ۷ فصل: ۱ - محبوبیت خاصه...، ۵ - حقیقت صلات...، ۷ - در اختتام این مختصر و بعضی کلمات خواجگان.
آغاز: حمد و ثنای بیحد و شکر و ستایش بیعد، مر صانعی را که خواص ارباب... اما بعد، مؤلف مسکین محمد موسی.
مشترک، ۱۵۴۰/۳(۱ نسخه).
ازبکستان، تاشکند ۴۸۱/۹(۱۰ نسخه)، همانجا ۵۳۴/۶، همانجا ۳۶۸/۳؛ استانبول، دانشگاه ۳۱۳؛ تاجیکستان، ملی ۵۰/۱؛ فرهنگستان، نامگو ۳۰۲/۱(۲ نسخه)؛ تاشکند، فارسی، (بیرونی) (۱) ۶۶ (۱۷ نسخه، کهنترین آنها: ۱۱۹۰ ق)؛ فرهنگستان، نامگو، فارسی ۲۳۰؛ گنج، ش ۸۷۰۶.