چهل مجلس
ج ۷، ص ۲۸۸
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۷، ص ۲۸۸
*چهل مجلس: رسالۀ اقبالیه.
سخنان علاء الدولۀ سمنانی. احمد بیابانکی (د ۷۴۶ ق/ ۱۳۳۶ م) است. گردآوری جلال الدّین (جمال الدّین، اته) سجستانی، امیر اقبال فرزند سابق، که «مجلس» های پیر خود را میان سالهای ۷۲۴-۷۳۶ ق گرد آورده است. در «روضات الجنات» کربلایی و «طرائق الحقائق» معصوم علیشاه، این کار به نام «رسالۀ اقبالیه» آمده است.
شگفتا بشیر حسین (شفیع ۲۶۸) گردآورنده آن را مخدوم جهانیان جهانگشت (← جامع العلوم) دانسته (← مجلۀ دانش، ۱۳۶۴ خ، ش ۴ ص ۸۶). دو نسخۀ زیر، که فهرست آنها را میآوریم گویا دو کار جداگانۀ سمنانی باشد: چهل مجلس، فوائد. نسخۀ ش ۲۸/۳۱۲ شفیع، که بایستی چهل مجلس باشد. ۱ - مجلس الاول فی فضیلة التسمیة، ۲ - فی الایمان، ۳ - زکات، ۴ - قیام اللیل و غص البصر، ۵ - حساب روز قیامت، ۶ - شکر و ذکر، ۷ - کبر و غیبت، ۸ - حج، ۹ - عدل، ۱۰ - قبر، ۱۵ - ماه صفر، ۲۰ - شهر نبی، ۲۵ - ماه ذیحجه، ۳۰ - ذهاب الوقت، ۳۵ - صلاة النبی، ۴۰ - بخل.
آغاز این نسخه: رب یسّر و تمّم. المجلس الاول فی فضیلة التسمیة، المجلس الثانی فی الایمان اما نسخهای که به کوشش نجیب مایل هروی، با پیشگفتار ارزشمند ایشان، به نام «چهل مجلس یا اقبالیه» تهران، ۱۳۵۶ خ چاپ شده است، با این بخشبندی و سرآغاز است.
مجلس ۱ - تلاوت قرآن، ۲ - اقسام مردم، ۳ - بیکار نبودن، ۴ - کلمۀ لا اله إلاّ الله، ۵ - معانی آیت هُوَ اَلَّذِی خَلَقَ لَکُمْ مٰا فِی اَلْأَرْضِ جَمِیعاً، ۶ - در پرسش صفات حق، ۷ - معانی آیت هُوَ اَلَّذِی خَلَقَ لَکُمْ مٰا فِی اَلْأَرْضِ، ۸ - معانی بیت عربی، ۹ - کشف و کتمان معانی مختلف، ۱۰ - در کشف بعضی معانی...
آغاز این نسخه (چاپی): حمد له. عاقبت.
اما بعد، بدان ای طالب حق مبین و مسلک صراط مستقیم، که این نسخه را تألیف کرد برادر دینی...
جلال الملة و الدّین امیر اقبال بن سابق سجستانی.
مشترک ۱۴۰۳/۳(۳ نسخه)؛ نسخهها ۱۱۲۱/۲(۱ نسخه)، نسخۀ کمبریج (۱ نسخه)، اعلام ۱۴۷۳/۲ سمنانی؛ طبقات ۱۰/۸ سمنانی.
فیلم ۷۳/۱؛ مجلۀ دانش ۱۳۶۴ خ، ش ۴، ص ۸۵ گفتار نجیب مایل هروی؛ مجلس ش ۱۳۶۰/۲۸۱ «مجالس» ۳۵۵/۲۸۱ بخشی از آن.
اته ۶۵۴ لقب گردآورنده جمال الدّین است؛ ازبکستان، تاشکند. ۲۱۱/۱۰ لقب گردآورنده جلال الملة و الدّین است؛ براون ص ۴۰؛ بادلیان ۱۴۴۶؛ بشیر حسین، شفیع ۲۶۸ که به گمان نجیب مایل هروی «رسالۀ فوائد» سمنانی است نه «چهل مجلس»؛ تاشکند، فارسی، (بیرونی) (۱) ۴۸/۲ «چهل مجلس» (۲ نسخه: ۱۱۹۸ ق؛ سدۀ ۱۲ ق)؛ چستربیتی، دو نسخه (پیشگفتار چاپ)؛ عبد الرحیم ۱۹۰/۱؛ کمبریج، (براون) ۵۱۲ ( a ۱۱۱ - b ۹۰)؛ نوشاهی، کتابشناسی ۴۷/۳.