تحفۀ مرسله
ج ۷، ص ۱۸۵–۱۸۶
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۷، ص ۱۸۵–۱۸۶
*تحفۀ مرسله. ترجمه و شرح. متن از شیخ محمد
(زاده پیرامون ۹۵۲ ق/ ۱۵۴۵ م) فرزند فضل الله نایب رسول الله برهانپوری (د ۱۰۰۵ ق/ ۱۵۹۶ م). با دیباچهای از مترجم، به نثر آمیخته به نظم، که در آن نام متن و نگارندهاش (بینسبت به برهانپور) آمده است ولی از خود نام نمیبرد، و میگوید از من خواست آن را به فارسی در آورم. و در «تنبیه» در خاتمۀ کتاب نام مترجم عبد الغفور آمده است، و تاریخ انجام ۹۹۹ ق/ ۱-۱۵۹۰ م.
از نثر و نظم آن برمیآید که مترجم صوفی و سرایندۀ زبردستی بوده. نخستین رباعی او:
حمدی که چو خورشید دهد شعله و نور حمدی که گشایند بدو باب حضور
حمدی که ز دل کند دور پردۀ وهم مر حضرت بیچون، که چون کرده ظهور.
از توصیفی که در دیباچه از مخدوم خود میکند نشان میدهد که پیر او در آن هنگام زنده بوده است.
دربارۀ وحدت وجود، وجود باری و ظهورات آن، مرتبههای ظهور، مرتبۀ ۱ - لا تعین و اطلاق...، ۲ - یقین اول، که علم او به ذات خود است، ۳ - علم او به ذات و صفات و جمیع موجودات به تفصیل، ۴ - ارواح، ۵ - عالم مثال، عالم اجساد، ۷ - مرتبة الجامعة لجمیع المراتب، که مرتبۀ هفتم و مرتبۀ انسان است و انسان کامل پیامبر. سپس اسما و صفات و مراتب گوناگون و صفات کامله. و اندکی سلوک.
آغاز دیباچۀ مترجم: ثنای بسیار و سپاس بیشمار مر کردگاری که به الهام ربانی. آغاز متن:
حمد له. و العاقبة للمتجلی عن الکونین، یعنی جمیع محامد ثنا ثابت.
مشترک ۱۳۴۰/۳(۳ نسخه)؛ نسخهها ۱۵۶۱/۲(۱ نسخه)؛ علمای هند ۱۶۲ برای شاه فضل الله، همانجا ۸۳ برای شاه محمد و «تحفۀ مرسله»؛ ایضاح المکنون ۲۵۷/۲ «تحفۀ مرسله» که میگوید خود آن را شرح کرده؛ احوال و آثار خویشگی: ۹۵ برای محمد افضل؛ علمای هند ۸۳؛ رود کوثر ۳۹۵ تا ۲۹۷ برای نگارندۀ متن.
ازبکستان، تاشکند ۴۶۸/۶.
ایوانف، ۱۲۶۶ (؟)، ۱۲۶۷؛ بنگال، آسیایی ش ۱۳۲؛ گنج ۵۷۶/۲؛ قاهره، دار الکتب ۶۶/۱؛ نوشاهی، موزه ۱۴۹؛ هند، بنارس، دانشگاه ۱۶۶ آغاز برابر دیباچۀ مترجم.