عین العلم و زین الحلم
ج ۶، ص ۵۳۱–۵۳۲
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۶، ص ۵۳۱–۵۳۲
*عین العلم و زین الحلم،
ترجمه. متن از محمد فرزند عثمان فرزند عمر بلخی (د ۸۳۰ ق / ۱۴۲۷ م). حنفی. گویا از مردم شبه قارۀ هند.
علی فرزند محمد قاری هروی، (د ۱۰۱۴ ق/ ۱۶۰۵ م) این متن عربی را به زبان عربی گزارش کرده است.
این شرح با متن کتاب، بر صفحههای آن، در مصر در ۲ مجلد ۱۳۵۱-۱۳۵۳ ق چاپ شده است. متنی است عرفانی - اخلاقی برگرفته از «احیاء العلوم» غزالی، در ۱ «مقدمه» و ۲۰ «باب».
نمایۀ کتاب در «فهرست دایرةالمعارف» آمده است.
ترجمه و شرح فارسی آن، حامل متن از فخر الدّین محب الله (که جز محب الله بهاری است) نوادۀ عبد الحق محدث دهلوی (د ۱۰۵۲ ق/ ۱۶۴۲ م). در ۱ «مقدمه» و ۲۰ «باب» و ۱ «خاتمه» ساخته شده است:
مقدمه در علم مکاشفت. باب ۱ - اوراد، ۲ - انفاق و قناعت، ۳ - صوم و شهوت، ۴ - سفر، حج و غزو، ۵ - آداب زناشویی، ۶ - جستن روزی، ۷ - زیستن و زندگانی کردن، ۸ - آداب صحبت و معاشرت، ۹ - زبان از گفتن بازداشتن، ۱۰ - حلم و عفو، ۱۱ - عزلت، ۱۲ - تواضع، ۱۳ - اخلاص نیت، ۱۴ - تفویض و قصر امل، ۱۵ - ریاضت، ۱۶ - توبه، ۱۷ - رضا و شکر، ۱۸ - خوف و رجا، ۱۹ - فقر و زهد، ۲۰ - توحید و توکل، خاتمه. در
محبت و سلوک.
آغاز: حمد گوناگون و شکر موزون و ستایش افزون، نثار... آغاز شرح: یا رب یا رباه.
اول مکسور به حذف یاء متکلم و ثانی با الف.
مشترک ۲۳۹۱/۴(۴ نسخه)؛ نسخهها (۲) ۱۲۳۹/۲(۱ نسخه)، ۱۵۷۴ «ترجمۀ عین العلم» که کتاب دیگری است؛ کشف الظنون ۱۹۹۸/۲ «الوافی فی النحو» از همو، همانجا ۱۱۸۲/۲ «عین العلم و زین الحلم»؛ کحاله ۲۸۴/۱۰؛ مشار، عربی ۶۴۱ (۲ چ از متن)؛ مشار، فارسی ۳۶۰۳/۳ «عین العلم» (۲ چ: لاهور، ۱۳۰۹ ق، سنگی؛ بمبئی، ۱۸۷۵ م، سنگی که بایستی همان چاپ عربی آن باشد)؛ معجم المطبوعات ۵۸۶/۱ البلخی محمد؛ پاکستان و هند ۳۱۴/۵ «شرح...».
چاپ سنگی ۱۰؛ دایرةالمعارف ۱۷۹/۱ سلطانی، برای متن؛ مرعشی - اشکوری ۲۲۳/۱۶ «عین العلم و زین الحلم» به زبان عربی با همین بخشبندی و همین سرآغاز. (بررسی شود).
ازبکستان، تاشکند ۳۹۷/۸(۵ نسخه؟)، ۴۰۲، ۴۰۴؛ موزه بریتانیا، چاپی ۴۳۴.