جاویدان خرد
ج ۶، ص ۴۱۳–۴۱۴
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۶، ص ۴۱۳–۴۱۴
*جاویدان خرد.
از کتابهای کهن پهلوی است، در اخلاق و عرفان از ایران باستان. گزیدۀ آن به روزگار مأمون عباسی، به کوشش حسن پسر سهل به عربی درآمده است. این گزیده را ابن مسکویه، احمد فرزند مسکویه (د ۴۲۰ یا ۴۲۱ ق) دوباره به فارسی درآورده (که در دست نیست)، و عربی آن را در مقدمۀ «آداب العرب و الفرس» (هف) خود گنجانده است.
دستکم ۳ ترجمه از آن در دست هست:
یکی از شرف الدّین عثمان فرزند ابو الوفا فرزند محمد قزوینی، که به نام ابو بکر فرزند سعد فرزند زنگی (۶۲۳-۵۶۸) ساخته (فرهنگستان، نامگو ۱۴۰؛ نشریه ۳۷/۸). با سرآغاز: حمد بیحد خالقی که واهب صور و اشکال است.
دومین ترجمه از تقی الدّین محمد فرزند شیخ محمد شوشتری ارجانی، که به نام جهانگیر پادشاه (۱۰۱۴-۱۰۳۷ ق) ساخته است. با سرآغاز: پادشاه معارف آگاه هوشنگ این پندنامه که معروف است به جاویدان خرد ترتیب داد...
هوشنگ شاه میگوید از خداست آغاز و به او انجام.
سومین ترجمه از محمد حسین فرزند شمس الدّین حکیم یا شمس الدّین محمد حسین حکیم، همروزگار اورنگ زیب (۱۰۶۹-۱۱۱۸ ق) که به نام «انتخاب شایسته» (هف) گذشت.
دیگر ترجمهای که حجتی در فهرست الهیات نشان داد و میگوید از گنجور فرزند اسفندیار است، که بایستی بررسی شود.
ترجمهای از آن به نام «قانون الحکمت و دستور» نیز در دست است (← هف).
نسخهها (۲) ۱۵۸۸/۲(۵ نسخه)؛ ذریعه ۲۵/۱ «آداب العرب و...»، همانجا ۷۸/۵-۷۹ «جاویدان خرد»، همانجا ۲۰۵/۲۲ «ملخص...»، ۳۹۳ «منتخب...»؛ مشار ۱۵۱۵/۲(۲ چ)؛ تفضلی، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام ۲۰۶ به تفصیل، ۴۲۸ راهنما؛ صفا (۳) ۱۴۹۲/۵-۱۴۹۴ به تفصیل.
آستان قدس ۴۰۳/۶؛ آستان قدس، نامگو ۱۶۲؛ ادبیات ۱۵۲/۱ کار شمس الدّین محمد؛ الهیات، تهران ۱۴۹/۱، همانجا ۱۵۸/۲ از گنجور پسر اسفندیار، با همان سرآغاز؛ تهران، نوربخش ۱۵۸/۱ بینام مترجم؛ دایرةالمعارف ش (۶۸) ۷۲۰ عکسی؛ سپهسالار ۲۴/۴ باید ترجمۀ شمس الدّین باشد؛ فیلم ۶۶/۱ ترجمۀ تقی الدّین ارجانی، ۴۲۶ نسخۀ عربی، ۴۶۲ عربی، همانجا ۲۹/۳ ترجمۀ شرف الدّین علی قزوینی؛ مینوی، تهران ۱۳۷ عربی نوشتۀ ۴۳۹، همانجا ۱۸۲؛ ملک ۶۶/۵ بینام مترجم آغاز برابر کار قزوینی؛ نشریه ۲۱۸/۱ کار ارجانی، همانجا ۳۳۹/۴
بینام مترجم، همانجا ۳۷/۸ ترجمۀ شرف الدّین قزوینی.
ازبکستان، سلیمانف ۱۰۷/۲-۱۰۸ «منتخب...»؛ ازبکستان، تاشکند ۹۴/۳؛ بادلیان ۸۶/۱؛ ریو ۴۴۰/۲ کار ارجانی؛ فرهنگستان، نامگو، فارسی ۱۴۰ کار شرف الدّین علی قزوینی؛ فرهنگستان، نامگو ۹۶ کار همان قزوینی؛ هند، رهاتسک ۲۲۲ از ابن شمس الدّین محمد حسین.