تعریفات
ج ۶، ص ۳۹۶–۳۹۷
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۶، ص ۳۹۶–۳۹۷
*تعریفات:
ده فصل. از عبید زاکانی، خواجه عبید الله (د ۷۷۲ ق). (← اخلاق الاشراف و جز آن). واژهنامهای است انتقادی در ۱۰ «فصل»، ۱ - در دنیا و ما فیها، ۲ - در ترکان و اصحاب ایشان، ۳ - قاضی و متعلقات آن، ۴ - در مشایخ و ما یتعلق آن، ۵ - خواجگان و عادات ایشان، ۶ - ارباب پیشه و اصحاب مناصب (شهرآشوب)، ۷ - شراب، ۸ - جنگ، ۹ - کدخدایی، ۱۰ - حقیقت مردان و زنان.
در چاپ کلیات عبید زاکانی «پرویز اتابکی، تهران، ۱۳۴۳ خ، این گفتار به نام «رسالۀ تعریفات» ص ۳۱۵-۳۲۰ جای دارد. سپس گفتار دیگری است. در همان زمینه بخشبندینشده، به نام «تعریفات ملا دوپیازه» که نادرست جزو کارهای عبید زاکان بشمار آمده است. و ما ملا دوپیازه را میشناسیم از سدۀ ۱۲ ق (← النامه، هف). که از پیروان زاکانی در هند بوده است.
آغاز: شکر و ثنا حضرت خالق را که نوع انسان را نعمت نطق... الدنیا: آنچه که هیچ آفریدهای در وی نیاساید. العاقل: آنکه به دنیا و اهل او نپردازد. الکامل: آنکه از غم و شادی منتقل (منفعل) نشود.
نسخهها (۲) ۱۵۸۳/۲(۱۳ نسخه)؛ ذریعه ۲۸۳/۸ «ده فصل» ش ۱۲۱۴؛ اعلام ۱۴۴۰/۲؛ صفا (۲) ۱۲۷۳/۳ «تعریفات» و دیگری «تعریفات ملا دوپیازه» که جدایی نگارندگان این دو را روشن نساخته؛ مشار ۱۳۶۸/۱ «تعریفات یا ده فصل».
ادبیات، تهران ۳۹۶/۱ «ده فصل یا تعریفات»؛ حقوق ۱۰۹ «ده فصل»؛ دانشگاه ۲۳۶۶/۱۱ «لطایف... ده فصل یا تعریفات»، همانجا ۳۶۹۰/۱۴ «ده فصل»؛ دایرةالمعارف، خطی ش ۷۴۹/۳ «النامه» دوپیازه؛ فیلم ۱۶۶/۱ «تعریفات»، ۴۱۳ «ده فصل»؛ همانجا ۱۹۸/۲ «ده فصل»؛ ملک ۱۰۲/۷ «ده فصل» ش () ۳۸۴۶؛ مجلس (۱) ۲۵/۱۰ «ده فصل» ۹۹، «تعریفات»؛ نشریه ۶۹/۲ «تعریفات»، ۷۲ «ده فصل»، ۹۱ «ده فصل»، همانجا ۱۵۹/۵ «ده فصل».
اتریش، فلوگل ۵۵۰/۱، ۵۵۱؛ ایاصوفیا ۴۷۹۵/۲۷؛ بلوشه ش ۱۵۶۳ ج ۲۱۲/۲ عبید زاکان، ۲۱۳ «کتاب ده فصل: تعریفات»؛ تاجیکستان، فارسی ۲۵۰/۱ «ده فصل»؛ ترکیه، استانبول، منظوم ۲۷۲-۲۷۰ عبید زاکان؛ حمیدیه ۱۱۸۱/۷؛ ریو، ذیل ۱۷۵ ش ۲۶۴ «تعریفات: ده فصل»؛ فرهنگستان، نامگو ۱۹۰، ۱۲۵ «تعریفات»؛ فرهنگستان، نامگو، فارسی
۸۴؛ قاهره، دار الکتب ۹۹ «تعریفات».