وجود
ج ۶، ص ۲۵۳
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۶، ص ۲۵۳
*وجود:
وجودیه. گویا از فرید الدّین مسعود فرزند جمال الدّین سلیمان، مشهور به شکرگنج، گنجشکر (د ۶۶۴ یا ۱۲۶۵/۶۶۵-۱۲۶۶ م). (← اسرار الاولیاء، بخش عرفان). نام کامل نگارنده در نسخهها نیامده است. در نسخۀ موزۀ کراچی از «شیخ فرید الحق» و در نسخۀ انجمن ترقی «فرید الدّین» و ایوانف - کرزن (۴۶۰/۵) و اشکوری (۱۸/۲) از وی به «فرید الدّین شکر گنج» یاد کردهاند. گویا نسخهها نیز با یکدیگر جدایی دارند. نسخۀ اشکوری برخی از اصطلاحهای عرفانی را گزارش کرده و مراتب تصوف را دربر دارد و آنچه صوفی باید بدان ملتزم باشد. نسخۀ موزۀ کراچی با گزارش «من عرف نفسه» آغاز میگردد. و اینکه خدای آدمی را به چهار عنصر آفرید: خاک و باد و آب و آتش، و وجود آدمی به مانند عالم در ششجهت است:
زیر، بالا، یمین، یسار و پیش و پس. و آدم دارای حواس، پنج ظاهری و پنج باطنی... و هفت اندام:
سر، گردن، دست، پا، پشت، صدر و هفتم لب است. و این هفت اندام تابع چهار جوهراند:
روح، عشق، عقل، نفس. سپس به ارتباط عناصر و افلاک با اجزای آدمی و تشبیهات فلسفی - عرفانی پرداخته است.
آغاز: حمد له. که این رسالۀ وجودیه از گفتار شیخ فرید الحق... بدانکه من عرف نفسه فقد عرف ربه، پروردگار وجود آدمی به چهار عنصر آفرید.
نسخهها ۱۴۷۹/۲ «وجودیه» فرید الدّین عطار که همین گفتار است (۲ نسخه)؛ مشترک ۹۹۰/۲ «وجودیه: رساله در وجود» (۳ نسخه)، همانجا ۲۱۰۱/۳(۱ نسخه)؛ ذریعه ۵۳۵/۹ «دیوان...»؛ نفیسی ۱۱۳/۱، ۱۵۵، همانجا ۷۳۵/۲؛ اردو دایره ۳۳۹/۱۵.
اشکوری ۱۸/۲ با سرآغازی دیگر، همانجا ۲۸۳/۴ بینام نگارنده؛ آشنایی با چند نسخۀ خطی ۱۱۳/۱.
ایوانف، کرزن ۴۶۰/۵؛ سرفراز، انجمن ۴۶ از عطار نیشابوری (!)؛ گنجبخش ش ۸۸۲۷؛ مرآة العلوم ۲۴۱/۳، ۲۸۶؛ نوشاهی، انجمن ۳۸۳.