مبدأ و معاد
ج ۶، ص ۲۲۳–۲۲۴
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۶، ص ۲۲۳–۲۲۴
*مبدأ و معاد.
زبدة الحقائق. از عزیز نسفی (← انسان کامل). چند گفتار از وی به نام «مبدأ و معاد» و یا در این زمینه در دست هست:
۱ - مبدأ و معاد بر قانون اهل حکمت، که در پایان فصل ۴ آن میگوید: در شیراز بر خاکجای ابو عبد الله خفیف در ۶۸۰ (۱-۱۲۸۲ م) آن نگاشتم. در ۵ «فصل»: ۱ - مبدأ، ۲ - عقول و نفوس عالم سفلی، ۳ - معاد، ۴ - حال نفوس پس از مفارقت از تن، ۵ - نصیحت. این گفتار در «انسان کامل» او (ص ۶۹-۸۲) چاپ شده است.
آغاز: حمد له. صلات. چنین گوید... از این بیچاره درخواست کردند که میباید که در مبدأ و معاد بر قاعدۀ اهل حکمت رسالهای جمع کنی.
۲ - مبدأ و معاد و عالم کبیر و صغیر و نزول و عروج، که در محرم ۶۸۹ ق (۱۲۹۰ م)، و در نسخۀ گنجبخش ش ۱۵۱۵ به روزگاری که ملک عادل شمس الدّین به پارس رسیده بود. در ۲ «باب» و هر باب در ۳ «اصل» و هر اصل چند «فصل» نگاشته است: باب یکم، در معرفت عالم کبیر، در ۳ «اصل»: ۱ - سخن اهل شریعت، ۲ - سخن اهل حکمت، ۳ - سخن اهل وحدت.
باب دوم در معرفت عالم صغیر، در ۳ «اصل»:
۱ - انسان و مراتب او، ۲ - انسان صغیر نمودار
انسان کبیر، ۳ - سلوک چیست... این تحریر در «انسان کامل» نیامده است.
آغاز: حمد له. صلات. چنین گوید... از این بیچاره درخواست کردند که میباید که در معرفت عالم کبیر و صغیر و در معرفت مبدأ و معاد رساله جمع کنید.
۳ - گفتاری که به نام «آغاز و انجام» گذشت.
نسخهها ۱۳۵۸/۲(۹ نسخه)، ۱۳۵۹ «مبدأ و معاد بر قاعدۀ اهل حکمت» (۱ نسخه)؛ مشترک ۹۸۰/۲(۶ نسخه)؛ ذریعه ۲۴/۱۲ «زبدة الحقائق»، همانجا ۵۱/۱۹ «المبدأ و المعاد»؛ مشار ۳۴۲/۱ «اشعة اللمعات» و در کنارۀ آن «زبدة الحقائق» و «مبدأ و معاد»، تهران، ۱۳۵۳ ق، سنگی؛ صفا ۱۲۲۴/۳؛ کشف الظنون ۱۵۸۰/۲ «المبدأ و المعاد»؛ نفیسی ۱۱۲/۱ که میگوید «زبدة الحقائق» گزیدۀ «مبدأ و معاد» اوست.
چاپ سنگی، تبریز ۲۶۶؛ دانشگاه ۳۵۹۵/۱۴؛ سپهسالار ۴۹۶/۵؛ فیلم ۶۳۲/۱؛ قم، مسجد اعظم ۳۴۳؛ مجلس ش ۴۹۴۹/۱۰؛ ملک ۱۶۷/۷ ش ۴۰۴۵؛ ۱۴۴/۷ ش ۱۰۰۵/۴.
«مبدأ و معاد بر قانون اهل حکمت»، ۱۶۶ ش ۴۰۴۵/۲ «مبدأ و معاد» ۱۶۷ ش ۴۰۴۵/۸ «مبدأ و معاد» بر قاعدۀ اهل حکمت؛ ملی، تهران ۸۸/۱.
استانبول، دانشگاه ۳۵۴؛ ایوانف، کرزن ۴۱۵ «مبدأ و معاد» (ردیف ۲)؛ ایوانف، کرزن، پیوست ۲/(۹)۱۰۷۳ «مبدأ و معاد» در ۵ «فصل»: ۱ - سخن اهل شریعت.. ۵ - سیر و سلوک؛ بشیر حسین، شیرانی ۲۴۶/۲؛ ترکیه، مغنیسا ۲۴۴؛ قاهره، دار الکتب ۲۶۶/۱ آغاز برابر کار ترکه خجندی؛ گنج ۷۷۹/۲ (ردیف ۲).