دانشنامۀ علایی
ج ۶، ص ۱۴۲–۱۴۳
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۶، ص ۱۴۲–۱۴۳
*دانشنامۀ علایی:
حکمت علائی. ابن سینا، ابو علی حسین فرزند عبد الله (د ۴۲۸ ق ۱۰۳۷
م). برای علاء الدوله فرزند کاکویه دشمن زیار، فرمانروای سپاهان، میان سالهای ۴۱۴-۴۲۸ ق نگاشته است. چند دانشی است، دارای: منطق، الهیات، طبیعیات و ریاضیات. ولی بخش ریاضی آن از دست رفته و شاگردش جوزجانی از روی دیگر نوشتههای او ساخته و بدان پیوست داده است. و این جز «دانشنامۀ علایی» زین الدّین عمر فرزند سهلان ساوی است که تنها در منطق است، که در برخی نسخهها به ابن سینا نسبت داده شده است.
در ۱ دیباچه و ۷ جزء: ۱ - منطق ۲ - علم برین، (الهیات)، ۳ - علم زیرین (طبیعیات)، ۴ - اقلیدسی (هندسه)، ۵ - هیئت (مجسطی) ۶ - حساب (ارثماطیقی)، ۷ - موسیقی.
بخش علم برین با سربندهای درخور است:
۱ - اندر چندی علمهای حکمت، ۲ - پیدا کردن موضوعات این سه علم نظری، ۳ - باز نمودن حال هستی، ۴ - پیدا کردن حال آن گوهر که تن است، ۵ - پیدا کردن ناراستی مذهب پیشین از هر سه مذهب... چندبار چاپ شده است.
بخش الهیات آن به کوشش دکتر محمد معین، چاپ شده است: تهران، ۱۳۵۳ خ (چاپ دوم).
آغاز دانشنامه: سپاس و ستایش مر خداوند آفریدگار بخشاینده.
آغاز بخش حکمت: حمد له. صلات.
آغاز علم برین، نخستین فصل اندر چندی علمهای حکمت. هر علمی را چیزی هست که اندر آن علم از حال وی آگاهی جویند.
نسخهها ۶۶۴/۱(۱۳ نسخه)؛ ذریعه ۵۸/۷ «الحکمة العلائیة»؛ همانجا ۴۷/۸ «دانشنامۀ علایی»؛ اعلام ۱۰۳۳/۲ سینا؛ طبقات ۶۳/۵؛ دایره ۱/۴ ابن سینا؛ مهدوی، مصنفات ابن سینا ۱۰۱؛ قنواتی ۱۰۰؛ پیشگفتار چاپ دکتر معین، بخش الهیات، ۱۳۵۳ خ؛ مشار ۲۰۲۸/۲ برای چاپ یکجا و چاپ بخشهای آن، جدا به جدا؛ صفا ۶۲۵/۱.
آستان قدس ۳۴/۱؛ همانجا ۹۶/۴؛ همانجا، نامگو ۲۲۶ «حکمت علائیه» (۲ نسخه)؛ سنا ش ۲۸۰۴/۴؛ فیلم ۶۶۲/۱، همانجا ۱۹۰/۲، ۲۴۸، ۲۴۸؛ مجلس ۶۲/۲، همانجا ۸۲/۶، ۸۳، همانجا ۴۳۳/۹؛ ملک ۲۴۱/۲(۳ نسخه)؛ ملی، تهران، شماره داده نشده، نوشتۀ ۷۲۸ (پیشگفتار چاپ، یخ)؛ نشریه ۲۴۳/۲ نسخۀ سنا.
آلمان، برلین ش ۱/۵۵ (پیشگفتار، کج)؛ دیوان هند، لندن ش ۲۲۱۸ (پیشگفتار، کب)؛ فاتح، ترکیه ش ۳۳۱۲ (پیشگفتار، کد)؛ موزۀ بریتانیا ش ۸۳۰/۱۹ ق؛ همانجا ۲۳۶۱ or ، همانجا ۱۶۶۵۹ Add ؛ موصل ۱۸۰؛ نور عثمانیه، ترکیه ش ۲۶۸۲ (پیشگفتار، کد).