نتیجة الدوله
ج ۵، ص ۳۹۲۹
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۵، ص ۳۹۲۹
*نتیجة الدوله.
از محمد حافظ مخترع اصفهانی. همروزگار سلطان حسین بایقرا، به نام غیاث الدین منصور دشتکی، به سال ۸۸۲ ق، دربرگیرندهی اختراعها و ابتکارهای دانشوری، در ۱۴ بخش، ۱ - تدوین حل متشابه ممزوج، در متشابهات قرآن (نسخه ۱۸۱۰ دایرة المعارف، عکسی)، ۲ - ساعتسازی، که ۶۰ صفحه از متن (ص ۱۵-۷۵) را دربردارد، در مقدمهی آن میگوید: بایزید ایلدرم سلطان عثمانی، به اصرار نمونه ساعتی را از روم بدست میآورد، دانشمندان عثمانی از ساختن مشابه آن درمیمانند. سلطان با جایزهای آن ساعت را به خراسان میفرستد، که هرکه مشابه آن را بسازد جایزه را دریافت کند. دانشمندان تبریز و دشتکی پیشگفته که در آن هنگام در تبریز بود از ساختن مشابه آن باز میمانند. ساعت و جایزه به هرات میرسد. سلطان بایقرا آن را به مخترع اصفهانی که برای تحصیل به هرات رفته بود میسپارد، و او در این کار کامیاب میشود. سپس به چگونگی و ابزارهای آن میپردازد. ۳ - جواز عصاری، که به گفتهی اصفهانی تا بدان روز برای گرداندن دستگاه روغنگیری از چهارپایان بهره میبردند، و او روش بهرهگیری از فشار آب را بدست آورده است، ۴ - طاحونهی محمدی، آسیای آبی برای گندمگونهها، ۵ - جواز حلاجی، کارخانهی پاک کردن پنبه، ۶ - جواز مهره کشیدن، صیقل زدن کاغذ، ۶ - جواز مرکبسازی، مرکبسازی برای نوشتن، ۸ - چرخاب عین، چرخ چاه عمیق، که چون دلو به بالا برسد به آسانی خالی میشود، ۹ - معدل ساعت، برای تشخیص ساعتها، ۱۰ - جام ساعت برای تعیین اوقات، ۱۱ - پیالهی حکمت، ۱۲ - قفل اصفهانی، ۱۳ - قلمدان اختراعی، ۱۴ - کلیددان، دزدگیر.
به کوشش محمد تقی بینش چاپ شده.
آغاز: حمدا لمن انعم علینا زواهر جواهر المبداعات، التی لم یظفر علیها السابقون...
و الصلاة و السلام....
آیینهی پژوهش، ۱۳۷۶ خ، ش ۵۰/۴۵ گفتار محمد آصف فکرت؛ افشار ۲۵/۳، (۵۳۳)؛ مجلهی وحید ۱۳۵۰/۹ خ/ ۱۰۲۱-۱۰۲۶ گفتار احمد منزوی.
آستان قدس ش ۵۷۷۳.