باهنامه
ج ۵، ص ۳۳۰۲
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۵، ص ۳۳۰۲
*باهنامه:
باهنامۀ پادشاهی: ترجمۀ باهنامه.
گفته شده از خواجه نصیر الدین طوسی (د ۶۷۲ ق). برای ابو المظفر خان فرزند سلطان قزن (غازان) خان، که ناگاه فلج و سست اندام شده بود. به سال ۶۹۹ ق (۱۷ سال پس از مرگ خواجه)، در ۱۸ «باب» از روی کتابهای پیشینیان و «ترکیب عملیات» متأخران ساخته است [دانشپژوه]. استوری بر پایهی چند مأخذ چند نام از آن یاد کرده است: باهیه، الباهیه و التراکیب السلطانیه، کتاب الباهیه. و همو ۳ ترجمهی فارسی از آن یاد کرده است:
۱ - از محمد باقر موسوی، پزشک شاه سلیمان (۱۰۷۷-۶۶۸۱۰۵-۱۶۹۴ م)، از روی ترجمهی ترکی آنکه عبد اللطیف برای سلطان یعقوب پسر دولت خان ساخته بود.
استوری، پزشکی ۲۱۶، ۲۶۵.
براون، کول (۱) ۱۲ P .
۲ - در ۱۵ «باب».
مدرس ۵۲۵/۲ (C) .
۳ - در ۱۷ «باب» به نام «نزهت الملوک».
بودلیان C ۱۶۲۲.
نسخهی فارسی مدرس (C) ۵۲۵ در ۱۵ «باب» است: ۱ - در تدبیر مزاج، ۲ - در غذاهای مفرده، ۳ - داروهای مفرده، ۴ - غذاهای مرکب و حلواها، ۵ - شرابها، ۶ - معجونها و گوارشها، ۷ - شیافها، ۸ - حقنهها، ۹ - جامهها، ۱۰ - شرایط جماع که به چه وجه باید، ۱۱ - در سطبری ذکر، ۱۲ - در درازی، ۱۳ - ادویهها که در میان انگشتان مالند، ۱۴ -... لذت دهد، ۱۵ - ادویه که فاعل و مفعول را لذت دهد.
آغاز: (نسخهی مدرس ۵۳۸/۱): بدان و آگاه باش که دردسر حاصل کار کردن و اعضای انسان.
(نسخهی دانشگاه ۴۶۲۹) ترجمهی ترکی کار طوسی است در ۱۸ «باب» آغاز این یکی:
حمد و سپاس و شکر بیقیاس حضرت الوهیته که امداد فرح فیض ایدب. اسباب.
استوری، پزشکی ۲۱۶ برای ۳ ترجمهی آن؛ مشار، مولفین ۷۳۰/۵ برای کارهای چاپی طوسی که این در میان آنها نیست.
دانشگاه ۳۵۶۶/۱۴ «باهنامۀ پادشاهی» ترجمهی ترکی در ۱۸ «باب»؛ اتریش، وین، گوته ۱۰۵ ش ۱۲۴ «باهنامۀ پادشاهی» در ۱۸ «باب»، همانجا ۹۲ ش ۱۰۵/۶ «باهنامۀ مظفری» و «باهنامۀ پادشاهی» ترجمهی ترکی در ۱۸ «باب»؛ براون، کول (۱) ۱۲؛ در سدن ۱۷۲/۹ به نقل از استوری؛ هند، مدرس ۵۳۸/۱ «رسالهی نصیر الدین طوسی».