اختر هزاری
ج ۴، ص ۲۷۷۵–۲۷۷۶
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۴، ص ۲۷۷۵–۲۷۷۶
*اختر هزاری:
اختر قلیچخانی: هفت اختر.
از شیر محمد هزارهای که یاد او در «اختر جمالی» (← بالا) گذشت. به نام قلیچ خان منصبدار هزارهی پنجاب (د ۱۶۵۵/۱۰۶۵ م) (قاموس مشاهیر ۱۴۶/۲)، به روزگار اکبر پادشاه (۹۶۳-۱۰۱۴ ق)، در رجب ۱۰۰۲ /مارس ۱۵۹۴ م، و یا جهانگیر (۱۰۱۴-۱۰۳۷ ق و تاریخ ۱۰۵۲ ق/ ۱۶۴۲ م. در آن بارها از خود به «هزاری» یاد کرده. و در انگیزهی سرودن میگوید:
شاه والا چنان اشارت کرد... هم به آنوقت کردمش آغاز تا به سی روز شد تمام این راز... سالش از سر و پای غرایب گیر (۱۰۰۲)... نام من شیر محمد یاب مولدم دان هزارهی پنجاب
هست خطابم هزاری بن حسین.
برخی نسخهها در ۷ «اختر» و برخی با سربند «باب» است. و با یکدیگر جدایی دارند.
شاید بیتهایی از «اختر جمالی» در «اختر هزاری» آمده باشد: اختر ۱ - در بیان عدد افلاک و سیر و مطلع انجم، ۲ - دوازده برج و هفت سیاره، ۳ - مطالع هفت سیاره، خسوف و کسوف، ۴ - قمر در بروج و اختیارات احکام، ۵ - ساعات هفت سیاره، ۶ - شرف کواکب، ۷ - نظر کواکب و بعضی فوائد.
و از هموست: اختر جمالی، اصطلاحات اهل نجوم.
آغاز:
حمد حق را که آسمان پرداخت انجم از انوار خود منور ساخت.
مشترک ۲۳۱/۱ به سه نام بالا، (۱۳ نسخه که نسخهها با نامهای گوناگون آمده)، همانجا ۸۱۷/۷(۷ نسخه)، همانجا ۱۸۴۲/۹؛ نسخهها ۲۶۲۴/۴ «اختر قلیچخانی» سرودهی ۱۰۵۲ ق.
آغاز برابر (۱ نسخه)، همانجا «اختر هزاری» سرودهی ۱۰۰۲ ق، آغاز اختر یکم:
اولا خامه را که بردارم شرح افلاک و انجمش آرم
(۱ نسخه)؛ پاکستان مین ۲۹۷/۲ «اختر هزاری» سرودهی ۱۰۰۲ ق؛ پاکستان و هند ۶۹۲/۴ «اختر هزاری فی ترتیب النجوم»، ۶۹۳ «اختر قلیچخانی» سرودهی ۱۰۵۲ ق.
نشریه ۱۱-۷۵۰/۱۲ «اختر هزاری» سروده ۱۰۰۲ ق.
آصفیه، هندلیست ۱۶۹۸/۲ «اختر هزاری»؛ بشیر حسین، شیرانی ۴۸۲/۳ «اختر هزاری» سرودهی ۱۰۰۲ ق (۳ نسخه)؛ عباسی ۲۸۵/۱ «اختر قلیچخانی» سرودهی ۱۰۵۲، همانجا ۲۸۶/۱. آغاز:
اولا خامه را که بردارم شرح افلاک و انجمش آرم؛
گنج ۱۶۵/۱ «اختر قلیچخانی» سرودهی ۱۰۵۲ ق؛ لندن، ویلکام ۳۹۰ «اختر هزاری»؛ نوشاهی، موزه ۳۸ «اختر هزاری:
هفت اختر هزاری» سرودهی ۱۰۵۲ ق.