روضة السالکین
ج ۳، ص ۲۱۵۲–۲۱۵۳
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۳، ص ۲۱۵۲–۲۱۵۳
روضة السالکین.
علی فرزند محمود ابیوردی کورانی (گوران نزدیک اسفراین) (سدۀ ۹-۱۰ ق).
زندگینامه و احوال نقشبندیان است و علاء الدّین محمد بن محمد بن مؤمن اهری آبیزی قهستانی (کوهستانی) زاده در اهر (د ۱۵ ج ۸۹۲/۲ ق/ ۱۴۸۴ م) از یاران سعد الدّین کاشغری.
آغاز نسخۀ گنجبخش افتاده است. این نسخه را میتوان در ۲ «بخش» تقسیم کرد. نخست احوال پیرانیست گرفته شده از «نفحات الانس» جامی با کاستی و فزونیها: امیر کلال، بهاء الدّین نقشبند، علاء الدّین عطار، خواجه محمد پارسا، نظام الدّین خاموش، خواجه عبد اللّه امامی اصفهانی، مولانا سعد الدّین کاشغری (پیر صاحب حال)، خواجه عبید اللّه احرار (ص ۱-۴۶). سپس بخش دوم نسخه با یک ابروی زرین که نام «علاء الدّین...» در زمینۀ آن نوشته شده است. و بدینگونه آغاز میشود: علاء الدّین... ذو المقامات العلیة و الاحوال السنیه و الانفاس الصادقة و الکرامات الخارقة. نام ایشان محمد بن محمد بن مؤمن است. ایشان از کبار اصحاب مولانا سعد الدّین کاشغریاند (رح)... مولانا در حق ایشان فرمودهاند که مولانا علاء الدّین یساول در کار حق است.
نشانیهایی که در «رشحات» کاشفی از این علاء الدّین داده در این کتاب دیده میشود، از آن میان: از پیرانی که وی به خدمتشان رسیده شیخ عبد الکبیر (یمینی) ست، که در مکه به خدمتشان رسیده و یک سال آنجا میماند. سپس در راه بازگشت به خراسان پنج سال در تبریز اقامت میکند، سپس در مشهد خراسان به مخدوم خود (کاشغری) میپیوندد. نزد عبد الرحمن جامی رسید. و مشکلهای را از ایشان میپرسد. ولی نگارنده که سخت شیفتۀ اوست توضیح میدهد:
میتواند بود کسی اتم و اکمل باشد و از دیگری که درجهای فرودتر است حل مشکلی را بخواهد.
در بخش اصلی کتاب، با سربندهای «نقل است» گفتههایی از زبان علاء الدّین و گاهی از کاشغری آن هم دربارۀ همان علاء الدّین نقل میکند. و در تأیید سخنان ایشان جابهجا از خواجه عبد اللّه انصاری گواه میآورد. در آن تنها یک عنوان هست که بخش زندگانی و مرگ ایشان را جدا میسازد (ص ۲۶۶): «در ذکر بعضی احوال و حکایات و کرامات که بعد از وفات از حضرت ایشان به ظهور پیوسته است».
نگارنده - شاید برای تبرک، یک صفحه از پایان «نفحات» جامی را در پایان کتاب خود، حرف به حرف آورده است، و تنها نام «نفحات...» را برداشته و جای آن نام «روضة السالکین» نوشته است. متأسفانه نسخۀ گرانبهای ما از پایان نیز چند سطری افتاده، و با این عبارتها پایان مییابد:
جامع مقامات گفته است که چون تصنیف و تألیف این رساله به اتمام رسید، روی نیاز به درگاه...»
از فحوای مطالب - بخش پس از مرگ پیش
گفته، بهدستمیآید که سالها از مرگ ایشان گذشته است، ولی به هر حال نسخه نوشتۀ نیمۀ یکم سدۀ دهم دیرتر نیست، پس تاریخ نگارش میتواند در دهۀ یکم سدۀ دهم باشد.
نثری است بسیار خوب، آمیخته با سرودههایی که نام سرایندگان را همراه دارد: قاسم انوار، مولوی بلخی...
مشترک ۸۳۴/۱۱(۱ نسخه)؛ استوری ۹۵۹؛ خزینه ۵۷۸/۱ «خواجه علاء الدّین اهری».
اته ۶۳۲؛ بوهار ۱۸۶؛ گنج ۲۱۱۹/۴؛ مرآة التصوف ۸۲ که آن را در بخش ملفوظات آورده، و نادرست آن را ملفوظات عبد الخالق غجدوانی دانسته و گردآوری علی ابیوردی کوزانی (چنین)؛ هندوستان ۵۵.