دبستان المذاهب
ج ۳، ص ۲۱۳۱–۲۱۳۲
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۳، ص ۲۱۳۱–۲۱۳۲
دبستان المذاهب. محسن فانی یا مؤبد شاه یا. ..
نگاشتهی ۱۰۶۳ ق/ ۱۶۵۳ م، در دیباچه از نگارنده نام برده نشده است، در منابع و پژوهشها به چند تن نسبت داده شده است. شیخ محسن فرزند حسن فانی کشمیری (د ۱۰۸۲ ق/ ۱۶۷۲ م) (← «اخلاق عالمآرا»، مشترک ۲۲۳۰/۴) یا ذو الفقار آذر ساسانی متخلص به مؤبد (نسخۀ ۷۷۰۸ گنجبخش) که به گونههای دیگر نیز از وی نام برده شده است: ذو الفقار علی حسینی متخلص به هوشیار (← نسخهها ۱۷۲۶/۲) و یا مؤبد شاه مهتدی که برای اکبر شاه (۹۶۳-۱۰۱۴ ق) نگاشته است (← ایضاح المکنون ۴۴۲/۱) پدرم در (ذریعه ۴۸/۸) محسن فانی را بر دیگران ترجیح دادهاند.
در ملل و نحل، در ۱۲، «تعلیم» نگاشته شده است: تعلیم ۱ - معرفت عقاید پارسیان، ۲ - باز نمودن عقاید هندوان، ۳ - در عقاید قرابتیان، ۴ - عقاید یهود، ۵ - ترسایان، ۶ - مسلمانان، ۷ - صادقیه، ۸ - وحدانیه، ۹ - روشنیان، ۱۰ - الهیه، حکما، ۱۲ - صوفیۀ صفیه، در سه نظر. در خاتمهی هر تعلیم اصطلاحات و حکایتهایی از آن گروه را آورده است. به کوشش داوید شه David-shea و انتونی ترویر Anthony Troyer به انگلیسی درآمده، در ۱۸۴۳ م با زندگینامۀ محسن فانی در دیباچه چاپ شده است.
آغاز:
ای نام تو سردفتر اطفال دبستان یاد تو به بالغنظران شمع شبستان...
درود نامحدود بر والاموجود حضرت.
مشترک ۱۰۰۵/۲(۱۰ نسخه)، همانجا ۲۲۲۱/۴ (نامش)، همانجا ۹۰۷/۷ (نامش)؛ نسخهها ۱۷۲۶/۲(۱۷ نسخه)؛ ذریعه ۴۸/۸؛ همانجا ۸۰۳/۹ «دیوان فانی»؛ ایضاح المکنون ۴۴۲/۱؛ مشار ۲۰۳۳/۲(۱۵ چاپ)؛ ادبیات تهران س ۴ ش ۳ گفتار دکتر معین. آذر کیوان، شعرای کشمیر ۱۰۴۵/۳ تا ۱۰۷۳ «فانی»؛ ترجمهها ۴۸ ترجمۀ اردویی آن؛ پاکستان و هند ۲ (۴)/۱۷۱؛ پاکستان مین ۳۲۷/۲ فانی، پیشگفتار چاپ «اخلاق عالمآرا»؛ آریانا ۸ ش ۵۱/۹.
آستان قدس ۳۰۷/۴، همانجا ۱۳۱/۱۱؛ الهیات، تهران ۵۳/۱؛ تبریز ۲۸۰/۲؛ چهار کتابخانه ۱۱۳؛ حقوق ۱۰۴؛ دانشگاه ۳۳۵۳/۱۳؛ سپهسالار ۴۰۵/۴؛ فیلمها ۸۳/۱؛ مجلس ۷۵/۲۱ از زین العابدین شیروانی؛ ملک ۲۴۲/۲؛ ملی ۲۶۵/۱؛ نشریه ۳۸۳/۵، همانجا ۳۲۴/۹ محمد سعید!
آصفیه، هندلیست ۱۵۳۸/۲(۴ نسخه)، همانجا ۶۰۸/۴؛ اترپردیش ۲؛ اته ۲۵۴۲ تا ۲۵۴۷ (۶ نسخه)؛ اندیاآفیس، چاپی ۹۴ (۷ چاپ)؛ تسبیحی، کتابخانهها ۹۳/۱؛ خضر نوشاهی ۵۶؛ دهلی، ذاکر حسین ۳/۲؛ ریو ۱۴۱/۱؛ طرازی، قاهره ۱۳۸/۱؛ عباسی ۲۱/۱، ۷۴۷؛ عبد الرحیم ۱۲۷/۱(۲ نسخه)؛ علیگر، شیفته ۶۵؛ کاما ۴۱،
۴۲؛ گنج ۴۷۱/۲؛ مدینه ۳۷؛ مرآة العلوم ۱۴۱/۱ (۲ نسخه)، همانجا ۲۰۰/۳؛ نوشاهی، چاپی ۲۶۵؛ نوشاهی، موزه ۱۷۴.