شمس الضحی
ج ۳، ص ۱۷۰۷
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۳، ص ۱۷۰۷
شمس الضحی. فقیر دهلوی،
میر شمس الدّین (۱۱۱۵-۱۱۸۳ ق/ ۱۷۰۳-۱۷۶۹ م).
پدرانش سنی بوده و خود شیعی شده است.
نخست مفتون تخلص داشته است:
مدتی داشت مرا قحبۀ دنیا «مفتون» آخر کار «فقیر» شه مردان گشتم.
مثنوی است در امامت و فضائل و معجزات و تاریخ چهارده معصوم، با نقل از:
بحار الانوار مجلسی، ارشاد مفید، خرایج و جرایح قطب راوندی، تفسیر امام عسکری، عیون المعجزات سید مرتضی، اعلام الورای طبرسی، علل الشرائع ابن بابویه، اصول کافی و جز آنها. نسخۀ گنجبخش دیباچه را ندارد. نام منظومه و سراینده و تاریخ سرودن در «خاتمه» آمده است:
للّه الحمد کین در منظوم که به «شمس الضحی» شده موسوم... «سایه» از نام او چو دور آید سال تاریخ در ظهور آید (شمس الضحی سایه ۱۱۷۳ ق/ ۵۹-۱۷۶۰ م)...
لب ببند از حدیث چهل «فقیر» حلقۀ باب علم (اشاره به انا مدینة العلم و...) محکم گیر.
آغاز نسخۀ گنجبخش افتاده و آغاز میشود با: استدلال بر نبوت انبیا، استدلال بر امامت ائمهی اثنی عشر و سبب نظم
(حق که دایم به خلق احسان کرد بچه رو منع لطف از ایشان کرد)،
مناظرۀ هشام بن عبد العزیز با عمرو بن عبید بصری... سپس ۱۴ «لمعه»: لمعۀ ۱ - نعت پیامبر و ذکر معجزاتی از وی، ۲ - منقبت امیر المؤمنین (ع) و بعضی از نصوص دربارۀ وی، ۳ - در منقبت حضرت فاطمه، ۴ - امام حسن، ۵ - حضرت حسین، ۱۰ - علی بن موسی الرضا، ۱۲ - امام دهم علی الهادی، ۱۳ - حسن عسکری، ۱۴ - حضرت مهدی، خاتمه در وصف حال این مثنوی. آغاز:
ای به نامت زبان سحر طراز نطق را داده مایۀ اعجاز.
مشترک ۱۱۰۳/۸ نامش ضمن برشمردن کارهای او، ۱۱۰۶ (۲ نسخه)، همانجا ۳۰۵/۱۰ (نامش)؛ نسخهها ۲۹۶۹/۴(۱ نسخه)؛ ذریعه ۲۲۳/۱۴ که دوباره آمده، همانجا ۲۲۶/۱۹ «مثنوی...»؛ پیشگفتار چاپ «تصویر محبت» او از دکتر عابد رضا بیدار؛ پاکستان و هند ۵۴/۵؛ گلچین معانی، حماسههای دینی. آستان قدس ۳۱۹/۷.
آصفیه ۶۳۰/۳؛ بانکیپور ۲۳۹/۳؛ خضر نوشاهی ۲۷۱؛ گنج ۱۵۳۷/۳؛ مرآة العلوم ۱۰۱/۱، همانجا ۹۳/۳؛ موزۀ سالار ۲۱۲۱/۵؛ نوشاهی، موزه ۷۸۵.