حسن و عشق
ج ۱۰، ص ۸۱۰–۸۱۱
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۱۰، ص ۸۱۰–۸۱۱
* حسن و عشق:
مدهو مالت و منوهر. از شیخ حسام الدّین حسامی هندی (د. ۱۱۱۵ ق/ ۴-۱۷۰۳ م).
مثنوی بزمی است که به سال ۱۰۷۱ ق/ ۱۶۶۱ م به نام «حسن و عشق» سروده است:
سخن کز حرف حسن و عشق خواندم/ هم او را «حسن و عشق» ماندم... /
ز تاریخ عرب کردم شماری/ به هفتاد و یک افزودم هزاری.
همان افسانهی کهن (مدهومالت) است، جز
اینکه چند رویداد را که در مثنوی «مهر و ماه» رازی و «گلشن معانی» کالپی آمده، نیاورده است؛ مانند پیشگویی ستارهشناسان، پرنده شدن مدهومالت، عروسی پیمان با «تارچند»، همچنین افزودههایی بر مثنوی رازی دارد. مانند بیماری و مرگ «منوهر»، ستی شدن «مدهومالت» با جسد «منوهر». و از نظر شمار بیتها، از «مهر و ماه» رازی بیشتر است.
برای نشانی و نمونه:
نشانم نخلی از آه جگرسوز/ که آتش سرزند از وی شب و روز/
ز خون کشتگان خنجر عشق/ نویسم سرگذشتی بر در عشق.
و در توصیف ستی شدن مدهومالت:
به کیش و ملّت آتشپرستان (!) / که میدانند آتش را گلستان...
عروس باوفا با صد پریزاد/ روان در پیش نعش او به فریاد/
حنوطی ساختند از عنبر و مشک/ زدند آتش به عود و صندل خشک/
در آتش هر دو را ماندند یکبار/ چو دو شبنم به یک برگ گل نار/
درآمد عشق و آتش زد دو تن را/ به هم بگداخت دو سیمتن بدن را.
آغاز:
بیا ای خامه بسم اللّه چه تدبیر که خون آید بگو بیچون تحریر (؟)
مشترک ۱۱۹۰/۶ «منوهر و مدهومالت» از ناشناس، همانجا ۸۸۶/۷(۱ نسخه)، همانجا ۱۸۱۰/۹ سرآغاز؛ نسخهها ۲۷۷۲/۴ «حسن و عشق» (۱ نسخه)؛ ذریعه (۱) ۲۳۷/۹ «دیوان حسامی هندی»؛ اعلام ۵۲۹/۱ حسامی هندی؛ خیامپور ۲۵۴/۱ حسامی هندوستان؛ نسخهها ۲۷۷۲/۴(۱ نسخه).
اته ۸۶۵/۱ ش ۱۵۸۲ نام آن.
برلین، پرچ ص ۹۲۹ ش ۹۵۵ «حسن و عشق».
سرفراز، انجمن ۷۳ ش ۳ ق ف ۲۴۶، نوشتهی ۱۰۹۰ ق.
نوشاهی، انجمن ۱۵۱ ش ۳ ق ف ۲۴۶، نوشتهی ۱۰۹۰ ق.