بختیارنامه؛ بختیار و ده وزیر
ج ۱۰، ص ۲۸۵–۲۸۶
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۱۰، ص ۲۸۵–۲۸۶
* بختیارنامه؛ بختیار و ده وزیر. ناشناخته.
متن با تحریرهای چندی، یکی از تحریرها از دقایقی مروزی، شمس الدّین محمّد (سدهی ۶ ق) دانسته شده است. و تحریر نثری آن از روی نسخۀ مورخ ۸۰۹ ق، همراه با ترجمۀ عربی آن، به کوشش دکتر ذبیح اللّه صفا، در تهران، ۱۳۴۷ خ، چاپ شده است. تحریر عربی آن در این چاپ به نام «عجایب البخت فی قصة الاحدی عشر وزیرا و ما جری لهم مع ابن الملک آزادبخت» است. و تحریرهای فارسی آن به نامهای گوناگونی یاد شده است.
نسخهی منظوم آن پیش از ۱۰۹۰ ق که تاریخ یکی از نسخههای سروده شده، ۲۰ صفحۀ آغاز آن بندهایی به نثر است. آزادبخت سپهسالاری داشت «شهریار» نام. پادشاه دل به دختر سپهسالار خود میبازد، و دختر را به زور، به همسری خود در میآورد. و دشمنی میان آن دو شکل میگیرد. سپهسالار لشکر به شیراز میکشد، شاه به کرمان میگریزد، در میانۀ راه فرزندش بختیار پا به جهان میگذارد. آزادبخت ناگزیر میشود فرزند را در کنار چاهی قرار داده و به گریز خود بهسوی کرمان ادامه میدهد.
آزادبخت به کمک لشکریان کرمان به شیراز برمیگردد. ازسویدیگر سرکردهی دزدان به نام «فرخسوار» آن طفل را یافته به فرزندی میپذیرد و «خداداد» مینامد. کودک را به دایه و سپس به مکتب میسپارد، در سن بلوغ در هنر و شجاعت یکتا میگردد. در یکی از شبیخونیها
فرخسوار و فرزند خواندهاش خداداد به چنگ لشکر فارس درمیآیند. پادشاه شیراز که چشمش به خداداد افتاده مهر او را در دل میگیرد، و او را «بختیار» مینامد و طویلهدار خود میسازد. و سپس به خزانهداری خود ارتقا و مشاور خود میسازد. بختیار مورد حسد وزیران قرار میگیرد.
شاه بختیار را شبی مست در حرم خود مییابد.
نگران و اندوهگین بود، که ۱۰ وزیر او توطئه کرده هریک، یک شب نزد شاه رفته که او را علیه بختیار بدگمان سازند و در پایان دیدار هر وزیر، آزادبخت بختیار را میطلبد، و بختیار پاسخگویی کرده و حکایتی برای تمثیل یاد میکند... واپسین عنوان «آمدن فرخسوار و مانع شدن از کشتن بختیار و آشکار شدن راز» است. و نیز ترجمهای از این کار به زبان ترکی از فدایی به سال ۱۳۲۴ خ چاپ شده که در آنجا متن این ترجمه از دقایقی مروزی دانسته شده.
آغاز:
بنام خداوند هفت آسمان خداوند روزی ده غیبدان
خدایی که خلاق ارض و سماست نگارندهی جسم و جانهای ماست...
مشترک ۱۳۱۲/۶، همانجا ۱۸۰۰/۹ سرآغاز؛ نسخهها ۲۶۵۹/۴(۲ نسخه)؛ پیشگفتار چاپ بختیارنامه منثور، از دکتر صفا.
تهران، دکتر مفتاح، آغاز برابر نمونه، سدهی ۱۳-۱۴ ق [نسخهها ۲۶۵۹/۴].
دایرةالمعارف، خطّی ۲۷/۲ ش (۱) ۵۴۳، نوشتهی ۱۲۷۸ ق.
فیلمها ۵۹۱/۱ ش ف ۱۳۰۶ در مجموعه، نسخهی پاریس ش ۳۶۸ فارسی (سرودهی ۸۰۱ ق).
ملّی، تبریز، چاپی، ص ۸ (۳ نسخه چاپ شده، ۱۳۲۴ خ، سربی، ۲۱۰ ص، ترکی، شمارههای: ۲۲۴۲، ۲۲۴۳، ۲۲۴۷).
بلوشه (پاریس) ۱۵/۴ ش ۲۰۳۶ «بختیارنامه، نُه منظر»، (سرودهی ۸۰۱ ق).