مرآت آفتابنما
ج ۱، ص ۶۵۲–۶۵۳
فهرستواره کتابهای فارسی
ج ۱، ص ۶۵۲–۶۵۳
*مرآت آفتابنما:
عیار المؤرخین، دهلوی، شهنواز خان، نواب عبد الرحمن (م ۱۲۲۳ ق/ ۱۸۰۷ م) سرپرست و معلم دختر شاه عالم (۱۱۷۳-۱۲۲۱) و وزیر اکبر شاه دوم (۱۲۲۱-۱۲۵۲ ق)، رئیس مطلق دربار بود، تا شش ماه پس از تاجگذاری اکبر که درگذشت. و روشن است که وی جز صمصام الدوله شاهنواز خان نگارندۀ «مآثر الامراء» میباشد. نام این کتاب از تخلص شاه عالم که «آفتاب» بوده گرفته شده، و تاریخ آغاز نگارش ۱۲۶۱ ق/ ۱۸۰۱ م را نیز میرساند. و «عیار المؤرخین» تاریخ ۱۲۱۸ ق/ ۱۸۰۳ م به پایان رسیدن آن را در بر دارد. تاریخ کوتاه جهان از آغاز تا روزگار نگارش است و دایرةالمعارف مانندی. و بیشتر تاریخ روزگار شاه عالم پیشگفته است، در ۱ «مقدمه» و ۲ «جلوه»:
جلوه یکم تاریخ، در نه «تجلی». جلوۀ دوم جغرافیا، در هشت «تجلی». هریک تجلی در یک اقلیم از هفت اقلیم، و آخرین تجلی در هفت دریای جهان، و خاتمهای در شگفتیهای جهان.
که در آن گزارش کوتاهی از آمریکا را نیز آورده است. مقدمه در فضیلت و حاجت به علم تاریخ.
جلوۀ یکم، در نه تجلی: ۱ - آفرینش، ۲ - پیامبران، ۳ - پیامبر اسلام و فرزندان و همسران و خلفا و یاران ایشان،... ۵ - پادشاهان تازی و ایرانی و هندی... ۹ - در واضعین علم موسیقی و حقیقت نایکان اهل هند. جلوۀ دوم، در اقالیم سبعه، در هشت تجلی: ۱ - اقلیم یکم، ۲ - تا ۷ - در اقلیم دوم تا اقلیم هفتم، ۸ - هفت دریای ربع مسکون.
خاتمه در عجایب و غرایب و فوائد. گذشته از
تاریخ و جغرافیا، از آفرینش کاینات، کانها، جانوران، صوفیان، سرایندگان، خوشنویسان، نقاشان و آگاهیهایی دربارۀ هندووان دارد. آغاز:
مقالی که خوشابی لآلی متلالی الفاظ آبدارش آرایش افسر سلطان سخن. (همان ص ۶۵۴).
مشترک ۱۳۲/۱۰(۵ نسخه)، ۵۳۸ (نامش)؛ نسخهها ۴۱۹۶/۶ «مرآت آفتابنما» (۱۳ نسخه)؛ ذریعه ۲۶۰/۲۰؛ استوری ۱۴۶/۱، ۸۸۱ زندگینامه، ۱۲۴۵؛ برگل ۶۶۳/۲(۲۱ نسخه)؛ تاریخ تذکرهها ۷۷۴/۲؛ تذکرهنویسی ۷۷۸؛ تذکره مورخین ۱۴۳؛ پاکستان و هند ۱۴۲/۵، ۳۲۸؛ مارشال ۲۳، ۴۳۷.
دانشگاه ۴۱۹۶/۱۵ ش ۲۵۹۶؛ نشریه ۲۸۵/۱۰.
ایوانف، کرزن ۸، ۹؛ بادلیان ۶۶ ش ۱۲۰، ۷۶ ش ۱۲۱، ۲۴۴۴؛ بانکیپور ۴۸۱/۶؛ بشیر حسین، شیرانی ۱۳/۱؛ بنارس، دانشگاه ۱۰۹ «مرآة آفتاب نما»؛ داکا ۴/۱؛ دیوان هند ۳۹۱۵، ۳۹۷۴؛ راجستان ۱۶/۱، ۱۷ (۲ نسخه)، ۱۸ (۲ نسخه)؛ راجستان، شوکت ۲۷؛ ریو ۱۳۱/۱، ۱۳۲، ۱۳۳، همانجا ۸۹۶/۳(۲ نسخه)، ۱۰۳۱، ۱۰۵۲؛ عبد اللّه ۱۵/۱ «مرآت آفتابنما»؛ علیگره، اطهر ۱۵ (۳ نسخه)؛ قصر علم ۸۴؛ کرپال سنگه - ۱۶ (۳ نسخه)، ۴۰، ۱۴۴؛ موزه سالار ۷۵/۱، ۷۶؛ نوشاهی، موزه ۷۴۳؛ هندوستان مین ۷۱-۷۲.