المواقف

المواقف - فى علم الكلام للعلامة عضد الدين عبد الرحمن ابن احمد الايجى القاضى المتوفى سنة «۷۵۶» الفه لغياث الدين وزير خدابنده و هو كتاب جليل القدر رفيع الشان اعتنى به الفضلاء فشرحه السيد الشريف على بن محمد الجرجانى المتوفى سنة ۸۱۶ ست عشرة و ثمانمائة و هو ادون شروحه فرغ منه فى اوائل شوال سنة ۸۰۷ سبع و ثمانمائة بسمرقند كذا نقل من خطه ( ۱ ) و شرحه شمس الدين محمد بن يوسف الكرمانى المتوفى سنة ۷۸۶ ست و ثمانين و سبعمائة ( ۲ ) و سيف الدين «احمد» الابهرى المتوفى سنة... و كتب على شرح الشريف جماعة تعرض كل منهم لحل مغلقاته منهم المولى حسن چلبى بن محمد شاه الفنارى علق عليه حاشيه لطيفة مفيدة و توفى سنة ۸۸۶ ست و ثمانين و ثمانمائة ذكر انه استعار من المولى خواجه زاده كتاب شرح المواقف و حواشيه و كانت

مملوة بابكار افكاره فجزأه و فرقه بين طلبته فكتبوا النسخة كلها فى ليلة واحدة ثم ارسلها له غدا و ضمها الى حواشيه كذا ذكر عرب زاده فى هوامش الشقائق و علق المولى على ابن امر اللّه المعروف بابن الحنائى على هذه الحاشية بتمامها تعليقة و توفى سنة ۹۷۹ تسع و سبعين و تسعمائة و كتب المولى احمد ابن سليمان بن كمال حواشى على شرح المواقف و توفى سنة ۹۴۰ اربعين و تسعمائة و المولى علاء الدين على الطوسى و هو مختصر لكنه مشتمل على تصرفات (ابحاث) كثيرة و المولى إسماعيل المعروف بقره كمال المتوفى سنة... اولها نحمدك اللهم يا مفتح الابواب الخ ذكر فيها انه علقها فى ايام دولة السلطان بايزيد فى احدى المدارس الثمان و سماه بتاريخه تكملات ادب و المولى مصطفى بن يوسف المعروف بخواجه‌زاده المتوفى سنة ۸۹۳ ثلاث و تسعين و ثمانمائة له (تعليقة) - اولها احسن ما يفتتح به الكلام - كتبها لما امره السلطان بايزيد خان حين كان مفتيا ببروسه و قد اختلت رجلاه و يده اليمنى و كان يكتب بيده اليسرى و ذكر فى الشقائق انه اعتذر اولا و قال ان كلامى على شرح المواقف اخذه المولى حسن چلبى و ادرجه فى حاشيته و ان لى مسودة على التلويح ان امر السلطان ابيضها و لما امره ثانيا كتبه و كانوا يضعون له شرح المواقف فوق الوسادة و ينظر فيه و لا يقدر ان ينظر فى كتاب آخر فبلغ الى اثناء مباحث الوجود فمات فبقيت مسودة ثم اخرجها الى البياض مولانا بهاء الدين من تلامذته فلما اتم تبييضها مات هو ايضا و من غرائب الاتفاقيات انه وقع آخر كلمة من تلك الحواشى كلمة لا يتم المقصود و المطلوب و كتب المولى لطف اللّه بن حسن التوقاتى على اوائله المقتول سنة ۹۰۰ تسعمائة و المولى قاسم الكرميانى ( ۱ ) المعروف بعذارى على الالهيات توفى سنة ۹۰۱ اورد فيها لطائف و تحقيقات بتعجب منها النظار و على اوائل شرح المواقف تعليقة لابن المؤيد اولها سبحانك اللهم يا من افاض على نوع الانسان انواع العلوم الخ و المولى محمد شاه بن على الفنارى المتوفى سنة ۹۲۹ تسع و عشرين و تسعمائة و المولى محمد بن احمد حافظ عجم كتب على بعض مواضع من شرح المواقف و توفى سنة ۹۵۷ سبع و خمسين و تسعمائة و المولى محيى الدين محمد ابن الخطيب كتب على اوائله و توفى سنة ۹۰۱ احدى و تسعمائة و الشيخ غرس الدين (احمد) بن ابراهيم كتب على فلكياته و توفى سنة (۹۷۱ احدى و سبعين و تسعمائة) و المولى سيدى على العجمى المتوفى سنة ۸۶۰ ستين و ثمانمائة و المولى

فتح اللّه الشروانى كتب على الهياته و توفى سنة ۸۹۱ (فى اوائل سلطنة السلطان محمد الفاتح) و حسام الدين حسين بن عبد الرحمن كتب على اوائله و توفى سنة ۹۲۶ ست و عشرين و تسعمائة و المولى مصلح الدين محمد بن صلاح اللارى (المتوفى سنة ۹۷۹ تسع و سبعين و تسعمائة) (كتب تعليقة) اولها الحمد للّه الذى حل من كل فى حواشى ثنائه لسان كل متكلم خبير و المولى محمد بن صارى كرز كتب على اوائله و توفى سنة ۹۹۰ تسعين و تسعمائة و محمد بن مبارك المعروف بحكيم شاه القزوينى المتوفى سنة... و قوام الدين يوسف بن حسن المتوفى سنة «۹۲۲» فانه كتب حاشية مفيدة فى مبحث الاغلاط الحسية فرتبها على مقدمة و فصلين و خاتمة اولها الحمد للّه كفاء افضاله الخ و عرضها على المولى كمال پاشا زاده بعد ان ذكره فى خطبته و اتمها فى اثنى عشر رجب سنة ۹۱۳ ثلاث عشرة و تسعمائة و كتب المولى حسن بن عبد الصمد السامسونى المتوفى سنة ۸۹۱ احدى و تسعين و ثمانمائة على الهياته و المولى صالح بن جلال علق على شرح المواقف و توفى سنة ۹۷۳ ثلاث و سبعين و تسعمائة و المولى عبد الرحمن ابن صاچلى امير المتوفى سنة ۹۸۲ اثنتين و ثمانين و تسعمائة و المولى يوسف بن حسين الكرماستى كتب على نبواته و توفى «۹۰۶» سنة و للقاضى شمس الدين محمد بن احمد البساطى حاشية على شرح المواقف و توفى سنة ۸۴۲ اثنتين و اربعين و ثمانمائة و لابى الفضل الكازرونى تعليقة و علق الفاضل مسعود الشروانى على الهيات شرح المواقف للسيد حاشية مقبولة و خرج السيوطى احاديثه فى كتاب. و على الامور العامة حواش لمولانا احمد ابن عبد الاول القزوينى اولها الحمد للّه الذى من علينا بتحرير الكلام الخ و فرغ فى رجب سنة ۹۵۴ اربع و خمسين و تسعمائة و على تعريف الكلام رسالة لجلال الدين محمد بن اسعد الدوانى اولها يا من وقف فى حواشى مواقف جلاله الخ و من الحواشى حاشية اولها اما بعد تقويم الحمد لمن اليه كل ارب الخ فهذه حواش لا بد منها لكل من له طلب و انما سميت بتاريخها تكلمات ادب و قال فى آخر ها نحن الفناها بالحسن و النفع [بحس النفع] بين العالمين ثم ارخناها بالحمد للّه الفرد رب العالمين و على شرح السيد حاشية لسنان الدين يوسف المعروف بعجم سنان (التبريزى) [الكنجوى] اولها يا من وفقنا لتحرير الكلام و هى الى اول السمعيات فى مجلد و المولى سنان پاشا يوسف بن خضر المتوفى سنة ۸۹۱ له حاشية كما ذكره فى حاشية الهيئة فى بحث ذكره دائرة نصف

النهار و قال و التقرير الحسن فى حاشيتنا لشرح المواقف و للمولى مصلح الدين مصطفى القسطلانى المتوفى سنة ۹۰۱ احدى و تسعمائة رسالة فى سبعة اشكالات و على شرح المواقف اسئلة للمولى سيدى الحميدى مات سنة ۹۱۴ كتبها على مباحث الجواهر و اورد اسئلة كثيرة على السيد حتى انه اورد سؤالين او ثلاثة فى سطر فنصحه اصحابه و قالوا له لا بد من انتخاب تلك الاسئلة لان السيد رفيع الشان فاذن ( ۱ ) للطلبة ان يطالعوا تلك الاسئلة فاسقط منها ما اجابوا عنه و كتب مولانا نور الدين يوسف المشهور بصارى كرز المتوفى سنة ۹۳۴ اربع و ثلاثين و تسعمائة اجوبة عن اشكالات الحميدى و على شرح السيد تعليقة لمولانا خضر شاه بن عبد اللطيف المتوفى سنة ۸۵۴ اربع و خمسين و ثمانمائة ( ۲ ) و شرح المواقف المحقق المولى حيدر الهروى المتوفى فى عشر الثلاثين و ثمانمائة بقال اقول و على شرح المواقف حاشية للسيد المحقق ميرزا جان الشيرازى و هى الى تمام الموقف الثانى فى الامور العامة و على نبذ من الموقف الثالث فى الاعراض و على شرح المواقف للسيد حاشية لعبد الحكيم السيالكوتى اللاهورى المتوفى فى نيف و ستين و الف. و اختصر المصنف المواقف و سماه الجواهر [جواهر الكلام] شرحه شمس الدين محمد الفنارى شرحا مفيدا كما ذكره حفيده الحسن الفنارى فى حاشية شرح المواقف.