شرح صحیفه سجادیه
ج ۹، ص ۴۲۲–۴۲۶، ش ۴۳۵۲
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۹، ص ۴۲۲–۴۲۶، ش ۴۳۵۲
۴۳۵۲. شرح صحیفه سجادیه
(فارسی)
از: محمد صالح بن محمد باقر روغنی قزوینی (قرن ۱۱ ق)
روغنی دو شرح و یک ترجمه بر صحیفه سجادیه نگاشته: ۱ - \شرح عربی که همان تکلمۀ شرح ملا رضا علی طالقانی است و در سال ۱۰۷۳ ق آن را تألیف نموده است. ۲ - \شرح فارسی که پس از شرح عربی نگاشته است. ۳ - \ترجمه فارسی که پس از دو شرح مذکور نوشته است. این کتاب شرح فارسی وی است، و چنانچه خود مؤلف گفته، تلخیص و بازنگری و اصلاح شرح بدیع الزمان قهپایی موسوم به ریاض العابدین، با اندکی تغییرات است.
[نسخههای خطی شروح و ترجمههای صحیفۀ سجادیه، سید محمد حسین حکیم: ۱۴۳-۱۴۸؛ الذریعه: ۳۵۲/۱۳، ۱۱۲/۴، فهرست دانشگاه: ۱۴۳/۱]
آغاز دیباچه: یا الله یا سمیع الدعاء و یا جمیل الثناء و یا عظیم الإحسان... و بعد میگوید فقیر رحمت رب غنی محمد صالح بن محمد باقر قزوینی دیریست بعض اخوان که به لغت عرب معرفت کامل ندارند از من التماس می نمایند تا ادعیه صحیفه سجادیه را.
آغاز شرح: حدثنا السید الاجل نجم الدین بهاء الشرف... قائل حدثنا بنا بر قول مشهور عمید الرؤساست... و کان من دعائه... فقال الحمد لله الاول... حمد خدای را که اول هر چیز است بی اولی که قبل از او باشد و آخر همه چیز است بی آخری که بعد از او باشد.
انجام: مضلات الفتن پس حکم کن برای من آنچه بهترین امور است از روی عاقبت و نجات ده مر از فتنههای موجب ضلالت برحمتک یا ارحم الراحمین و صلی الله علی محمد و آله اجمعین.
نسخهها:
۱/۲۶۱۵۲ - تهران، دانشگاه تهران: ۹۰۸۶، از اول افتادگی دارد، نستعلیق، محمد صالح بن محمد باقر روغنی قزوینی (مؤلف) /احتمالا، ۱۰۷۵ ق، رساله اول مجموعه، ۲۷۷ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۲۸۹/۱۷].
۲/۲۶۱۵۳ - مشهد، دانشکده الهیات: ۱۹۵۵، عنوان معرفی: ترجمه صحیفه السجادیه، آغاز: برابر آغاز شرح، نسخ و نستعلیق، نور الدین محمد بن هاشم حسینی، ۱۰۷۵ ق، ۱۳۹ برگ [فهرست الهیات مشهد: ۹۹۳/۳].
۳/۲۶۱۵۴ - قم، مدرسه فیضیه: ۱۱۶۷، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۷۵ ق، رساله اول مجموعه، ۱۹۵ برگ [فهرست مدرسه فیضیه: ۶۴/۲].
۴/۲۶۱۵۵ - تهران، مجلس شورای اسلامی: ۸۲۵، آغاز: برابر آغاز دیباچه، نستعلیق، محمد رفیع بن عبد الرحمن اشرفی، ۱۰۸۰ ق، ۲۲۸ برگ [فهرست مجلس: ۴۶/۳].
۵/۲۶۱۵۶ - مشهد، دانشکده الهیات: ۱۲۹۳، آغاز: برابر آغاز دیباچه، نسخ، عبد العلی بن حسن رودباری، دوشنبه ۷ ذی حجه ۱۰۸۵ ق، ۱۵ سطر، ۱۳ * ۲۰/۵ [فهرست الهیات مشهد: ۴۳۲/۲].
۶/۲۶۱۵۷ - قم، گلپایگانی: ۷۲۷۱/۳۷/۶۱، آغاز: برابر آغاز دیباچه، ادعیه به نسخ و ترجمه نستعلیق، بدون نام کاتب، ۱۰۸۶ ق، در حاشیه تصحیح شده است و نسخه بدل دارد، ۱۹۱ برگ، ۱۸ سطر [فهرست گلپایگانی، رایانهای؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۷/۲۶۱۵۸ - مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۴۷۰۱، آغاز: برابر آغاز شرح، نسخ و نستعلیق، سید شفیع نصر الله موسوی، تاریخ کتابت باید حدود ۱۰۹۰ ق باشد، ۳۰۳ برگ، ۱۲ سطر، ۱۴ * ۲۴ [فهرست آستان قدس: ۳۱۶/۱۵].
۸/۲۶۱۵۹ - قم، گلپایگانی: ۱۸/۵۰، نسخ، محمد هادی بن محمد گیلانی، ۱۹ صفر ۱۰۹۱ ق، ۲۲۴ برگ [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۱۳۴/۱؛ فهرست گلپایگانی، رایانهای].
۹/۲۶۱۶۰ - مشهد، آستان قدس رضوی: ۹۶۴۱، افتادگی دارد، آغاز: برابر آغاز دیباچه، نسخ و نستعلیق، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، مصحح، ۲۸۴ برگ، ۱۴ و ۱۵ سطر، ۱۲ * ۱۷ [فهرست آستان قدس: ۳۱۴/۱۵].
۱۰/۲۶۱۶۱ - تهران، دانشگاه تهران: ۲۵۵۱، نستعلیق، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، رساله اول مجموعه، «۱-\۳۱۶» ۳۱۶ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۱۳۴۵/۹].
۱۱/۲۶۱۶۲ - تهران، ملی تهران: ۲۰۴۰ /ف، آغاز: برابر آغاز دیباچه، انجام: برابر نمونه، نستعلیق، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۱۳۴ برگ، ۱۸ سطر [فهرست ملی تهران:
۳۹/۵].
۱۲/۲۶۱۶۳ - یزد، مدرسه عبد الرحیم خان (سریزدی): ۱۰۱، نستعلیق، محمد صالح بن محمد باقر روغنی قزوینی (مؤلف) /احتمالا، قرن ۱۱ ق، ۱۲۰ برگ [نشریه نسخه های خطی: ۴۲۲/۴].
۱۳/۲۶۱۶۴ - تهران، ملی تهران: ۱۹۵۲ /ع، آغاز: الحمد لله الذی خلقنا من...، انجام:
رحمت کند خدای تعالی خلق خود و آل او...، نسخ و نستعلیق، محمد بن محمد صادق طالقانی، ۱۱۰۰ ق، آغاز و انجام این کتاب با آغاز و انجام شرح فارسی صحیفه سجادیه تألیف ملا محمد صالح روغنی قزوینی یکسان نیست ولی در فهرست کتابخانه ملی به عنوان شرح صحیفه روغنی معرفی شده است، ۲۵۵ برگ، ۱۵ سطر [فهرست ملی تهران: ۴۱۸/۴].
۱۴/۲۶۱۶۵ - مشهد، آستان قدس رضوی: ۳۱۹۹، نستعلیق، بدون نام کاتب، ۱۱۳۴ ق [فهرست الفبایی آستان قدس: ۳۴۵].
۱۵/۲۶۱۶۶ - تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۴۲۹۸، آغاز: برابر آغاز شرح، نسخ، بدون نام کاتب، در اول نسخه تاریخ ۱۱۴۳ ق موجود است، ۱۷۲ برگ، ۲۱ سطر، ۱۹ * ۲۵ [فهرست مجلس: ۴۲۴/۳۸].
۱۶/۲۶۱۶۷ - مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۵۴۳۳، از اول و آخر افتادگی دارد، نسخ و نستعلیق، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۳۳۹ برگ، ۱۳ سطر، ۱۲/۵ * ۲۰ [فهرست آستان قدس: ۳۱۷/۱۵].
۱۷/۲۶۱۶۸ - تهران، ملی تهران: ۱۰۸۳ /ف، تا اول دعای رفع هم و غم، آغاز: برابر آغاز دیباچه، نسخ و نستعلیق، محمد استرآبادی، جمادی الثانی ۱۲۵۲ ق، ۱۷۹ برگ، ۱۵ سطر، ۱۴ * ۲۱، سابقه: معارف: ۳۶ [فهرست ملی تهران: ۱۰۱/۳؛ فهرست معارف:
۴۴/۱].
۱۸/۲۶۱۶۹ - تهران، ملک: ۲۴۷۷، آغاز: برابر آغاز شرح، نسخ، محمد صادق بن ملا قاسم، ۱۲۵۷ ق، ۱۹۶ برگ [فهرست ملک: ۱۳۶/۲].
۱۹/۲۶۱۷۰ - تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۲۴۸۰، آغاز: برابر آغاز دیباچه، انجام:
برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۲۹۳ ق، ۲۱۸ برگ، ۱۵ سطر، ۱۵ * ۲۴ [فهرست مجلس: ۴۳۴/۳۵].
۲۰/۲۶۱۷۱ - تهران، دانشگاه تهران: ۵۳، آغاز: برابر آغاز شرح، نسخ و نستعلیق، محمد بن حاج محمد علی بارفروشی مازندرانی، ۱۲۹۶-\۱۲۹۷ ق، ۲۷۰ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۱۴۲/۱].
۲۱/۲۶۱۷۲ - قم، گلپایگانی: ۵۰۱۷/۲۵/۱۰۷، از آغاز دعای ۲۷ تا ۵۱، از آغاز افتادگی دارد، آغاز: و بفرست بر ایشان لشکری از ملائکه که فرود آورند عذابی از عذابهای تو چنانکه کردی روز بدر، نستعلیق، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، ۱۲۶ برگ، ۱۳ سطر [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۱۱۸/۳؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۲۲/۲۶۱۷۳ - قم، مرعشی: ۵۱۱۴، آغاز: برابر آغاز دیباچه، انجام: برابر نمونه، دعاها به نسخ معرب و شرح به نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۱۵۰ برگ [فهرست مرعشی: ۳۲۰/۱۳].
۲۳/۲۶۱۷۴ - قم، مرعشی: ۹۵۹۲، آغاز: علی الخلق اجمعین و علی أصحابه السابقین الی دعوة الناصحین، متن نسخ معرب و شرح نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۲۵۳ برگ [فهرست مرعشی: ۳۲۶/۲۴].
۲۴/۲۶۱۷۵ - قم، گلپایگانی: ۳۱۳۳/۱۶/۱۴۳، از اول و آخر افتادگی دارد، آغاز: و عام بگذرد پس چشم دارم از رحمت خدای عزوجل و از خوانندگان این دعاها... و کان من دعائه اذا ابتدا بالدعاء بداء بالتحمید لله عزوجل و الثناء علیه، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، بعد از اتمام ترجمه صحیفه دعای جوشن کبیر تا بند ۵۱ تحریر شده و برای هر بندی خواصی ذکر شده است، ۱۵۱ برگ، ۱۵ سطر [فهرست گلپایگانی، رایانهای؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۲۵/۲۶۱۷۶ - قم، گلپایگانی: ۷۱۲۴/۳۶/۱۲۴، تا دعای و کان من دعائه علیه السلام اذ قتر علیه الرزق، از اول و آخر افتادگی دارد، آغاز: حجج الله علی الخلق اجمعین... اما بعد می گوید فقیر برحمت رب غنی محمد صالح ابن محمد باقر قزوینی، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، تصحیح شده است، ۲۰۱ برگ، ۱۲-\۱۵ سطر [فهرست گلپایگانی، رایانهای؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۲۶/۲۶۱۷۷ - قم، مسجد اعظم: ۱۶۶، عنوان معرفی: ترجمه صحیفه سجادیه، آغاز:
برابر آغاز شرح، انجام: برابر نمونه، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رساله اول مجموعه، ۶۲ برگ، ۲۴ سطر، ۲۱ * ۳۱ [فهرست مسجد اعظم، قدیم: ۴۳۳؛ فهرست مسجد اعظم، جدید].
۲۷/۲۶۱۷۸ - قم، آستان معصومیه (س): ۱۳۸، از اول افتادگی دارد، نسخ معرب و نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ترجمه نستعلیق، دعاها نسخ معرب، ۲۲۱ برگ [فهرست آستان معصومیه (س): ۱۶۰/۱].
۱ شرح صحیفه سجادیه
از: عبد الله بن علی بن خلیفه سلطان حسینی مرعشی اصفهانی، سید (قرن ۱۲ ق)
شارح از صحیفۀ سجادیه فقط دعای ششم آن را که دعاء الصباح و المساء است شرح نموده، که در ذیل عنوان «شرح دعاء الصباح و المساء»، نسخههای آن معرفی گردید.
۱ شرح الصحیفة السجادیة
از : علی محمد بن محمد حسن میانجی آذربایجانی
رجوع کنید به: کلمات مخزونه.