هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة خلاصۀ وسائل الشیعة
ج ۶، ص ۳۷۰–۳۷۵، ش ۲۶۹۱
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۶، ص ۳۷۰–۳۷۵، ش ۲۶۹۱
۲۶۹۱. هدایة الأمة إلی أحکام الأئمة (خلاصۀ وسائل الشیعة)
(عربی)
از: محمد بن حسن عاملی مشغری (شیخ حر عاملی) (م ۱۱۰۴ ق)
خلاصه و گزیده وسائل الشیعه مؤلف است که همانند اصل کتاب حاوی یک دوره مباحث فقهی میباشد. مصنف احادیث این کتاب را از کتب معتبر نقل میکند ولی اسانید و مکررات را به جهت رعایت اختصار حذف کرده است و فقط احادیثی که عاری از معارض و مخالف باشد و یا دارای قرائن و مرجحاتی باشد را ذکر میکند.
این کتاب دارای یک مقدمه و چند کتاب و یک خاتمه تنظیم شده بدین ترتیب:
مقدمه: شامل دوازده بخش: ۱ - فی العقل ۲ - فی العلم ۳ - فی معرفة اللّٰه ۴ - فی العدل ۵ - فی النبوة ۶ - فی الامامة ۷ - فی المعاد ۸ - فی بیان الإسلام ۹ - فی ما یعمل تعلمه و العمل به ۱۰ - فیمن یؤخذ عنهم العلم و حکم ما لا نص فیه ۱۱ - فی جملة من العبادات الواجبة و کفر منکرها ۱۲ - فی جملة من الأحکام المشترک بین العبادات و فیها اثنا عشر فصلا.
مطالب کتاب در چهار قسم (عبادات، عقود، ایقاعات و احکام) تنظیم شده، که هر قسم حاوی ۱۲ کتاب و هر کتاب شامل ۱۲ باب و هر باب دارای ۱۲ فصل است.
خاتمه کتاب نیز دارای ۱۲ فایده است دربارۀ انگیزۀ تألیف و مآخذ کتاب و مطالب دیگر.
تألیف این کتاب در عید اضحی ۱۰۹۱ ق به پایان رسیده و به مناسبت تقسیمات دوازده تایی که در آن به کار رفته در بعضی منابع از آن با نام اثنا عشریة یاد شده است.
چاپ: مشهد، ۱۴۱۲ ق، ۴ جلد.
[الذریعة: ۱۷۱/۲۵؛ معجم المطبوعات العربیة فی ایران: ۵۵۴]
آغاز: الحمد للّٰهعلی الهدایة إلی التوحید والعدل والولایة والصلاة والسلام.
نسخهها:
۱/۱۷۹۰۵. قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: ۳۳۷۹، کتاب الجهاد تا آخر، آغاز: الکتاب الحادی عشر کتاب الجهاد و فیه اثنا عشر فصلا الاول فی وجوبه و شرائطه و ما یناسبها، انجام: لکن الممارس یطلع علی انه فی التعبیر بین الظاهر و المضمر انتهی و هو جید، نسخ، ابراهیم بن علی بن موسی عاملی، ۷ ربیع الثانی ۱۰۹۲ ق، تصحیح شده، مهری با امضای «ضیاء الدین نوری» در نسخه به چشم میخورد، ۲۷۱ برگ، ۲۱ سطر [فهرست مرکز احیاء: ۹ / مخطوط].
۲/۱۷۹۰۶. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۲۲۷، جلد اول، آغاز: یدخله النار و فی اتمامها و ترک تخفیفها، نسخ، محمد تقی بن محمد محسن شریف، یکشنبه جمادی الثانی ۱۰۹۲ ق، ۲۵۸ برگ، ۱۸ سطر، ۱۲ * ۱۸ [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸؛ فهرست آستان قدس: ۶۳۵/۱۴].
۳/۱۷۹۰۷. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۰۸۲، جلد اول، نسخ، محمد صالح بن سالم بن زکی جزایری، ۲۴ ذی حجه ۱۰۹۲ ق، ۲۷۱ برگ، ۲۰ سطر، ۱۸ * ۲۴ [فهرست آستان قدس: ۶۳۴/۱۴].
۴/۱۷۹۰۸. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۲۵۸۸، جلد سوم، آغاز: بسمله الحمد للّٰهالاحد الصمد المنزه عن الصاحبة و الولد المتولد، نسخ، محمد تقی بن محمد محسن شریف، سهشنبه ۱۹ جمادی الثانی ۱۰۹۴ ق، ۱۵۳ برگ، ۱۸ سطر، ۱۲ * ۱۸ [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸؛ فهرست آستان قدس: ۶۳۸/۱۴].
۵/۱۷۹۰۹. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۱۳۹، جلد دوم، آغاز: ینبغی اجتناب العلوم المنهی عنها و هی اثنا عشر، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۳۴ برگ، ۲۲ سطر، ۱۷ * ۲۴ [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸؛ فهرست آستان قدس: ۶۳۶/۱۴].
۶/۱۷۹۱۰. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۳۹۴، جلد دوم، آغاز: لا تؤخذ الا کولة و الا کولة الکبیرة من الشاة، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۱۰۴ برگ، ۲۷ سطر، ۱۲ * ۲۴ [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸؛ فهرست آستان قدس: ۶۳۶/۱۴].
۷/۱۷۹۱۱. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۴۰۶۴، جلد اول، از ابتدای کتاب تا انتهای طهارت، آغاز: قال الصادق علیه السلام تکره الصلاة فی الفراء الا ما صنع، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۱۰۱ برگ، ۲۲ سطر، ۱۲ * ۲۳ [فهرست آستان قدس: ۶۳۵/۱۴].
۸/۱۷۹۱۲. قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: ۲۴۸۳، نسخ، صلاح بن عبد اللّٰه، شنبه ۱۸ جمادی الثانی ۱۱۰۰ ق، تصحیح شده، از برگ ۱۴ به بعد رسالۀ «بدایة الهدایة» شیخ حر عاملی در بالای صفحات به تاریخ ۶ جمادی الثانی ۱۱۲۳ ق نوشته شده است، ۳۳۵ برگ، ۲۴ سطر [فهرست مرکز احیاء: ۷ / مخطوط].
۹/۱۷۹۱۳. تهران، دانشگاه تهران: ۶۷۶۱، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۱۰۰ ق، ۲۴۷ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۳۵۵/۱۶].
۱۰/۱۷۹۱۴. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۷۱۰، نسخ، محمد مؤمن بن محمد مودی قاینی، ۲۳ ذی حجه ۱۱۰۷ ق، ۲۳۱ برگ، ۱۹ سطر، ۱۷ * ۲۲ [فهرست آستان قدس:
۶۳۳/۱۴].
۱۱/۱۷۹۱۵. قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: ۲۴۸۴، نسخ، محمد حسن ابردهی، جمادی الثانی ۱۱۱۰ ق، با تصحیح و حواشی و چند امضای بلاغ در اکثر صفحات، ۳۸۲ برگ، ۲۴ سطر [فهرست مرکز احیاء: ۷ / مخطوط].
۱۲/۱۷۹۱۶. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۷۲۸۵، نسخ، محمد علی بن محمد صفی بشرویی، ۱۱۱۰ ق، ۲۸۳ برگ [فهرست مجلس: ۲۷۹/۲۵].
۱۳/۱۷۹۱۷. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۲۰۶، نسخ، محمد عوض، ۱۱۱۱ ق، مشهد [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۱۴/۱۷۹۱۸. تهران، مجلس شورای اسلامی: مجموعه خویی ۲۴۶، بخش اول، آغاز: برابر نمونه، نسخ، رضا بن عزیز اللّٰه تونی، ۱۱۱۵ ق، «۶۱۴ ص» ۳۰۷ برگ [فهرست مجلس: ۳۹۸/۷].
۱۵/۱۷۹۱۹. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۷۲۸۲، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۷ رمضان المبارک ۱۱۲۳ ق، ۱۵۳ برگ [فهرست مجلس: ۲۷۷/۲۵].
۱۶/۱۷۹۲۰. قم، مدرسۀ فیضیه: ۱۶۱۲، آغاز: برابر نمونه، نسخ، جعفر بن محمد حسن، ۱۱۲۷ ق، ۱۸۲ برگ [فهرست مدرسۀ فیضیه: ۲۹۸/۱].
۱۷/۱۷۹۲۱. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۸۲۸۳، نسخ، حاجی محمد حسین بن ایمان شاه خوئینی، محرم ۱۱۲۸ ق، ۱۴۹ برگ [فهرست مجلس: ۲۷۶/۲۵].
۱۸/۱۷۹۲۲. قم، مرعشی: ۹۸۴۹، مزار تا پایان کتاب، نسخ، میر محمد قاسم حسینی، جمعه ۲۲ جمادی الاول ۱۱۲۸ ق، ۲۱۷ برگ [فهرست مرعشی: ۱۶۶/۲۵].
۱۹/۱۷۹۲۳. تهران، مجلس شورای اسلامی: مجموعه خویی ۲۴۷، از کتاب الزکاة، نسخ،
ادهم بن محمد زمان، ۱۱۳۱ ق، «۳۲۸ ص» ۱۶۴ برگ [فهرست مجلس: ۴۰۰/۷].
۲۰/۱۷۹۲۴. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۸۴۸، آغاز: بسمله القسم الرابع فی الأحکام و فیه اثنا عشر کتابا الاول کتاب الصید، نسخ، حاجی محمد رضا تونی، ۱۱۳۴ ق، ۱۵۷ برگ، ۱۷ سطر، ۱۲ * ۱۸ [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸؛ فهرست آستان قدس:
۶۳۷/۱۴].
۲۱/۱۷۹۲۵. مشهد، آستان قدس رضوی: ۵۷۰۳، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۱۳۴ ق [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۲۲/۱۷۹۲۶. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۰۶۶۳، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۲۸۱ برگ، ۱۹ سطر، ۱۲ * ۱۸ [فهرست آستان قدس: ۶۳۴/۱۴].
۲۳/۱۷۹۲۷. تهران، دانشگاه تهران: ۶۷۲۰، حج تا دیات، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۲۶۷ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۳۴۴/۱۶].
۲۴/۱۷۹۲۸. تهران، دانشگاه تهران: ۷۳۴۷، از آخر افتادگی دارد، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۲۰۳ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۵۱۷/۱۶].
۲۵/۱۷۹۲۹. تهران، دانشگاه تهران: ۸۶۵۲، از زکات تا پایان جزء دوم، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۳۳۳ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۱۸۷/۱۷].
۲۶/۱۷۹۳۰. قم، مسجد اعظم: ۲۶۳۶، از وصایا تا ایقاعات، بدون نام کاتب، سده ۱۱ و ۱۲ ق، ۱۴۷ برگ [فهرست مسجد اعظم، قدیم: ۴۲۲].
۲۷/۱۷۹۳۱. مشهد، گوهرشاد: ۳۰۰، جلد اول (از آغاز تا آخر کتاب دوازدهم)، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، با خط مؤلف در هامش، ۳۹۸ برگ [فهرست گوهرشاد: ۲۵۴/۱].
۲۸/۱۷۹۳۲. قم، دار الحدیث: ۳۰۰، از کتاب الحج تا آخر کتاب هبه، از آغاز افتادگی دارد، آغاز: الکتاب الثامن کتاب الحج و فیه اثنا عشر بابا الاول فی المقدمات و هی اثنتا عشرة الاولی وجوبه و ما یناسبه و احکامه، انجام: قیل ارایت ان کان هبة قال یجوز تم الجزء الثانی من کتاب هدایة الاُمة إلی احکام الائمة صلوات اللّٰه علیهم اجمعین و یتلوه... و الحمد للّٰهرب العالمین، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۲۶۹ برگ، ۲۰-۱۶ سطر، ۱۳ * ۱۸ [فهرست دار الحدیث].
۲۹/۱۷۹۳۳. قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: ۲۱۹۲، از آغاز تا پایان کتاب اعتکاف، انجام:
اذا طمثت ترجع إلی بیتها، نسخ، عبد الرزاق حسنی سمنانی، ۲۰ ذی قعده ۱۲۷۸ ق
(پایان نسخه)، تصحیح شده و در بعضی اوراق علامت بلاغ مشهود است، دارای حواشی «منه سلمه اللّٰه»، پایان کتاب طهارت شنبه اواخر جمادی الثانی ۱۰۹۲ ق و پایان کتاب صلاة در غرۀ ربیع الثانی ۱۰۹۲ ق و پایان نسخه در ۲۰ ذی قعده ۱۲۷۸، ۲۲۸ برگ، ۲۳ سطر، ۱۸/۵ * ۲۵ [فهرست مرکز احیاء: ۶ / مخطوط].
۳۰/۱۷۹۳۴. قم، مرعشی: ۹۸۴۶، آغاز تا کتاب الحج، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، نزدیک عصر مؤلف، ۱۸۷ برگ [فهرست مرعشی: ۱۶۶/۲۵].
۳۱/۱۷۹۳۵. قم، مرعشی: ۹۸۴۸، زکات تا مزارعه، نسخ، بدون نام کاتب، عصر مؤلف، ۲۸۱ برگ [فهرست مرعشی: ۱۶۶/۲۵].
۳۲/۱۷۹۳۶. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۳۲۲۸، آغاز: بسمله القسم الثانی العقود و فیه اثنا عشر بابا، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۳۳/۱۷۹۳۷. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۵۰۱۰، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۸۱].
۳۴/۱۷۹۳۸. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۲۰۵، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۳۵/۱۷۹۳۹. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۲۰۷، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۳۶/۱۷۹۴۰. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۲۰۸، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۳۷/۱۷۹۴۱. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۲۰۹، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۳۸/۱۷۹۴۲. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۲۱۰، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۳۹/۱۷۹۴۳. مشهد، آستان قدس رضوی: ۵۷۰۲، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۶۰۸].
۴۰/۱۷۹۴۴. قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: ۲۱۹۱، کتاب طهارت تا غسل میت، از آخر افتادگی دارد، آغاز: برابر نمونه، انجام: و یکون الاخر لهم یصلحون به شانهم یب لا یجب کفن الشهید بل یدفن بثیابه لما مر، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ اول مجموعه، «۲ پ - ۴۱ پ» ۳۹ برگ، ۲۶ سطر، ۱۸ * ۲۹ [فهرست مرکز احیاء: ۶ / مخطوط].
۴۱/۱۷۹۴۵. قم، شیخ حیدر علی مؤید: ۵۰۸، از اول قنوت تا آخر صلاة، آغاز: السادس القنوت و فیه اثنا عشر فصلا الاول فی تأکد استحبابه فی کل، انجام: کان یقصر فیسفره من المدینة إلی مرو و روی انه اشخص مکرها و اللّٰه اعلم، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، تصحیح در حاشیه، ۱۷۱ برگ، ۱۴ سطر، ۱۲ * ۱۹ [فهرست مؤید: ۵۰۸/۲].