مصباح السالکین لنهج البلاغة من کلام أمیر المؤمنین علیه السلام
ج ۵، ص ۴۹۱–۴۹۷، ش ۲۴۲۷
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۵، ص ۴۹۱–۴۹۷، ش ۲۴۲۷
۲۴۲۷. مصباح السالکین لنهج البلاغة من کلام أمیر المؤمنین علیه السلام
(عربی)
از: میثم بن علی بن میثم بحرانی، کمال الدین (م حدود ۶۷۹ ق)
اولین شرحی است که ابن میثم بر نهج البلاغة نوشته، و در آن مباحث فلسفی و عرفانی بسیاری آورده است. این شرح به نام عطاء الملک بن محمود جوینی نوشته شده و مقدمهای طولانی در سه قاعده - هر قاعده در چند قسم و مبحث - در آغاز کتاب آورده است.
[الذریعة: ۱۱۰/۲۱ و ۱۴۹/۱۴؛ التراث العربی: ۱۰۷/۵؛ مشار عربی: ۸۵۲]
آغاز: سبحانک اللهم و بحمدک توحدت فی ذاتک فحسر عن إدراکک.
نسخهها:
۱/۱۴۷۸۰. ایرلند *، دبلین، چستربیتی: ۳۷۷۹، جلد سوم، آغاز: نحمده علی ما کان و نستعینه من أمرنا علی ما یکون و نسأله، نسخ، میثم بن علی بن میثم بحرانی (مؤلف)، اواخر جمادی الاول ۶۷۴ ق، نسخۀ بسیار نفیس، ۲۰۱ برگ، ۲۱ سطر، سابقه: مرعشی: عکس ۳۲۸ [فهرست عکسی مرعشی: ۲۹۱/۱؛ فهرست آربری:
۹/۴].
۲/۱۴۷۸۱. ایرلند *، دبلین، چستربیتی: ۳۱۶۹، جلد پنجم، آغاز: و من وصیة له علیه السلام لابنه الحسن کتبها إلیه بحاضرین، نسخ، میثم بن علی بن میثم بحرانی (مؤلف)، رمضان المبارک ۶۷۷ ق، ۱۸۳ برگ، ۲۱ سطر، سابقه: مرعشی: عکس ۳۲۹ و ۳۳۰ [فهرست عکسی مرعشی: ۲۹۳/۱؛ فهرست آربری: ۶۹/۱].
۳/۱۴۷۸۲. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۳۹۷۰، آغاز: ومن وصیة له لابنه الحسن علیه السلام کتبها بحاضرین عند انصرافه من، نسخ، بدون نام کاتب، ۶۷۹ ق، «۴۱۰ صفحه» ۲۰۵ برگ [فهرست مجلس: ۲۱۰۹/۱۰].
۴/۱۴۷۸۳. شیراز، ملی فارس: ۱۶۷، کتاب چهارم و پنجم، از اول و آخر افتادگی دارد، نسخ، محمد بن یحیی بن ابی بکر بغدادی، ۶۸۰ ق، ۲۳۳ برگ [فهرست ملی فارس:
۱۴۷/۱].
۵/۱۴۷۸۴. ایرلند *، دبلین، چستربیتی: ۳۸۱۲، مجلد پنجم، از آخر افتادگی دارد، آغاز:
ومن وصیة له علیه السلام للحسن بن علی علیهما السلام کتبها إلیه، نسخ، میثم بن علی بن میثم بحرانی (مؤلف) / احتمالا، قرن ۷ ق، ۱۸۴ برگ، سابقه: مرعشی:
عکس ۳۳۱ [فهرست عکسی مرعشی: ۲۹۴/۱].
۶/۱۴۷۸۵. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۷۸۷۶، جلد چهارم و پنجم، نسخ، ابو الحسن بن محمد، ۷۶۲ ق، ۱۹۷ برگ [فهرست آستان قدس: ۳۰۶/۱۴].
۷/۱۴۷۸۶. قم، مرعشی: ۹۳۸۸، سه جزء اول کتاب، از آخر افتادگی دارد، نسخ، حسین بن محمد بن حسن جویانی عاملی، شنبه ۱۱ جمادی الاول ۷۹۱ ق، ۳۱۱ برگ [فهرست مرعشی: ۱۶۹/۲۴].
۸/۱۴۷۸۷. تبریز، تربیت: ۱۳۷، جلد اول و دوم و سوم، از آخر افتادگی دارد، حسین بن
محمد بن حسن جویانی عاملی، ۷۹۱ ق در نجف، شرح نهج البلاغه شاید مصباح السالکین باشد، ۲۰ برگ اول نو نویس است [فهرست کتابخانۀ تربیت: ۱۲].
۹/۱۴۷۸۸. شیراز، خانقاه احمدیه: ۲۱۳، نسخ معرب، بدون نام کاتب، قرن ۸ ق [نشریۀ نسخههای خطی: ۲۲۶/۵].
۱۰/۱۴۷۸۹. تهران، ملی تهران: ۱۵۱۴ /ع، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۹ ق، ۵۱۷ برگ [فهرست ملی تهران: ۱۱/۱۰].
۱۱/۱۴۷۹۰. قم، گلپایگانی: ۵۷۲۰/۲۹/۶۰، بخش خطب، از آغاز افتادگی دارد، آغاز: توجه الإنکار إلی کونه بمثابة أن یوقع به مثل هذا الفعل... البحث الثالث فی التقدیم و التأخیر فی حرف النفی إذا أدخلته علی الفعل کقولک ما ضربت زیدا، نستعلیق، نظام الدین احمد بن محمد بن احمد قاضی شولستانی، ۹۸۳ ق، دار الملک شیراز، ۲۵۲ برگ، ۲۳ سطر [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۶۱/۳؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۱۲/۱۴۷۹۱. تهران، ملی تهران: ۳۵۹ /ع، افتادگی دارد، نسخ، محمد بن حسین... الفارسی، ۹۸۸ ق، ۵۵۵ برگ [فهرست ملی تهران: ۳۱۷/۷].
۱۳/۱۴۷۹۲. تهران، ملک: ۳۰۲۴، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۳۵ ق، ۱۸۱ برگ [فهرست ملک: ۵۰۳/۱].
۱۴/۱۴۷۹۳. تهران، ملی تهران: ۷۴۰ /ع، آغاز: برابر نمونه، نسخ، شیخ صنعان، ۱۰۳۷ ق، ۳۸۳ برگ [فهرست ملی تهران: ۱۹۸/۸].
۱۵/۱۴۷۹۴. تهران، ملی تهران: ۷۴۱ /ع، نسخ، شیخ صنعان، ۱۰۳۷ ق، ۳۷۶ برگ [فهرست ملی تهران: ۱۹۹/۸].
۱۶/۱۴۷۹۵. مشهد، آستان قدس رضوی: ۷۷۸۳، جلد ۱ تا ۵، آغاز: برابر نمونه، نسخ، عبد القادر بن محمد شریف بن حسن قرشی مکی، ۱۰۳۸ ق، تصحیح و مقابله شده، ۴۵۹ برگ [فهرست آستان قدس: ۳۰۴/۱۴].
۱۷/۱۴۷۹۶. تهران، سپهسالار: ۳۰۶۹، نسخ، عبد القادر بن محمد شریف بن حسن قرشی مکی، ۱۰۴۰ ق، ۷۱۲ برگ [فهرست سپهسالار: ۵۴/۲ و ۵۸۲/۵].
۱۸/۱۴۷۹۷. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۴۹۹۴، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، علی بن عبد الغالب فیروز آبادی، ۱۰۵۹ ق، ۵۳۶ برگ [فهرست مجلس: ۲۸۵/۱۴].
۱۹/۱۴۷۹۸. خوی، مدرسۀ نمازی: ۶۰، کامل است، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام
کاتب، ۱۰۶۸ ق، خطبهها معرب، تصحیح شده، «۹۶۶ ص» ۴۸۳ برگ، سابقه: قم، مرکز احیاء میراث اسلامی: عکس ۳۸۲ [فهرست مدرسۀ نمازی: ۴۴/۱؛ فهرست عکسی مرکز احیاء: ۴۳۸/۱].
۲۰/۱۴۷۹۹. اصفهان، عمومی اصفهان: ۱۱۴۹۵، پنج برگ اول افتادگی دارد، نسخ، نعمت اللّٰه بن محمد مؤمن شیرازی، ۱۰۷۱ ق، «۱۰۲۲ صفحه» ۵۱۱ برگ [فهرست کتابخانۀ عمومی اصفهان: ۲۶۷/۱].
۲۱/۱۴۸۰۰. همدان، مدرسۀ غرب: ۵۷، نسخ، یار محمد شیخ فیض اللّٰه هاشمی، ۱۰۷۳ ق، با حواشی میرزا محمد اخباری [فهرست مدرسۀ غرب: ۱۹۱].
۲۲/۱۴۸۰۱. تهران، ملی تهران: ۱۱۳۴ /ع، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۷۵ ق، ۴۴۲ برگ [فهرست ملی تهران: ۱۲۴/۹].
۲۳/۱۴۸۰۲. تهران، سلطنتی (کاخ گلستان): ۱۳۱۹، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۰۷۵ ق، «۱۰۸۶ ص» ۵۴۳ برگ [فهرست سلطنتی، دینی: ۶۸۰].
۲۴/۱۴۸۰۳. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۵۸۳۰، نستعلیق، بدون نام کاتب، ۱۰۷۶ ق، «۵۸۲ ص» ۲۹۱ برگ [فهرست مجلس: ۲۴۳/۱۷].
۲۵/۱۴۸۰۴. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۰۵۳، تا آخر جلد سوم، نستعلیق، علی بن عبد الغالب بن عنایت اللّٰه فیروز آبادی، ۱۰۷۷ ق، ۴۲۰ برگ [فهرست آستان قدس:
۱۱۵/۵].
۲۶/۱۴۸۰۵. مشهد، آستان قدس رضوی: ۹۴۸۵، جلد اول و سوم، نستعلیق، بدون نام کاتب، ۱۰۷۸ ق، ۲۵۳ برگ [فهرست آستان قدس: ۳۰۷/۱۴].
۲۷/۱۴۸۰۶. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۰۵۵، آغاز: برابر نمونه، نسخ، شیخ محمد طاهر بن شیخ حسنعلی، ۱۰۸۵ ق، ۳۹۶ برگ [فهرست آستان قدس: ۱۱۴/۵].
۲۸/۱۴۸۰۷. قم، مرعشی: ۱۰۱۰۶، نسخ، علم الهدی محمد بن محمد محسن فیض کاشانی، ۲۱ محرم ۱۰۸۷ ق، ۳۲۱ برگ [فهرست مرعشی: ۷۳/۲۶].
۲۹/۱۴۸۰۸. قم، مرعشی: ۱۵۸۱، نیمه اول، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، محمد بن حسن خفرلی شولستانی، ۱۰۸۸ ق، در حاشیه تصحیح شده و علامت بلاغ دارد، ۴۰۵ برگ [فهرست مرعشی: ۳۸۸/۴].
۳۰/۱۴۸۰۹. تهران، دانشگاه تهران: ۲۷۵۲، پنج جزء، نسخ، محمد تقی حسینی، ۱۰۸۸ ق،
۳۸۸ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۱۶۱۶/۱۰].
۳۱/۱۴۸۱۰. تهران، دانشگاه تهران: ۲۲۶۶، جزء ۳ و ۴، نسخ، محمد مؤمن بن حاج محمد معلم شهمیرزادی، جزء سوم در محرم ۱۰۹۱ ق، جزء چهارم در صفر ۱۰۹۱ ق، رسالۀ اول مجموعه، «۲ ر - ۲۳۷ ر» ۲۳۶ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۹۱۷/۹].
۳۲/۱۴۸۱۱. قم، شیخ حیدر علی مؤید: ۲۳۹، آغاز: برابر نمونه، انجام: و منه أطلب و إلیه أرغب ان یجعل ما کتبته حجة لی لا علیّ انه المنان، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، مقابله و تصحیح توسط ابوالقاسم بن حسینی موسوی در ۱۰۹۲ و ۱۰۹۳ ق، با حواشی، ۵۵۶ برگ، ۳۱ سطر، ۱۹ * ۳۲ [فهرست مؤید: ۲۲۰/۱].
۳۳/۱۴۸۱۲. قم، مرعشی: ۱۰۰۹۴، جزء اول و دوم، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۹ ذی حجه ۱۰۹۵ ق، ۱۱۳ برگ [فهرست مرعشی: ۶۴/۲۶].
۳۴/۱۴۸۱۳. قم، گلپایگانی: ۷۰۰۲/۳۶/۲، جلد اول و دوم، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، جمعه ۱۳ صفر ۱۰۹۶ ق، در حاشیه تصحیح شده است و نسخه بدل دارد، در اول نسخه یادداشتی از احمد نواب سبط بدایع نگار در ۱۲۱۱ ق با مهر وی، ۱۱۵ برگ، ۳۴ سطر [فهرست گلپایگانی، رایانهای؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۳۵/۱۴۸۱۴. قم، گلپایگانی: ۳۷۷، از خطبه خفاش تا پایان کتاب، نسخ، رمضان بن..، جمادی الاول ۱۰۹۷ ق، ۳۲۱ برگ [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۳۱۳/۱].
۳۶/۱۴۸۱۵. قم، مرعشی: ۱۰۵۳۶، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۵۲۴ برگ [فهرست مرعشی: ۲۸/۲۷].
۳۷/۱۴۸۱۶. مشهد، آستان قدس رضوی: اهدایی رهبری ۷۷۰، افتادگی دارد، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق [فهرست اهدایی رهبری: ۱۶۴].
۳۸/۱۴۸۱۷. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۴۲۶۳، آغاز: بسمله قال السید الشریف ذو الحسبین، نسخ، جمعان بن زین الدین بن مساعد حویزی، قرن ۱۱ ق، ۳۰۴ برگ [فهرست مجلس: ۲۸۰/۱۱].
۳۹/۱۴۸۱۸. قم، گلپایگانی: ۲۹/۴۲، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۱۰۴ برگ [فهرست گلپایگانی، رایانهای].
۴۰/۱۴۸۱۹. تهران، مدرسۀ مروی: ۵۴۰، از آخر افتادگی دارد، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، ۴۰۵ برگ [فهرست مدرسۀ مروی: ۱۷۶].
۴۱/۱۴۸۲۰. مشهد، آستان قدس رضوی: ۷۷۸۴، جلد اول تا پنجم، نسخ و نستعلیق، ابو الحسن بن محمد زمان شوشتری، ۱۱۳۸ ق، ۴۳۵ برگ [فهرست آستان قدس: ۱۴ / ۳۰۵].
۴۲/۱۴۸۲۱. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۶۸۹۲، جلد ۱ تا ۳، از اول و آخر افتادگی دارد، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، تصحیح شده، ۲۶۲ برگ [فهرست آستان قدس:
۳۰۵/۱۴].
۴۳/۱۴۸۲۲. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۸۰۰۰، جلد ۱ تا ۳، از اول و آخر افتادگی دارد، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، تصحیح شده، ۳۹۰ برگ [فهرست آستان قدس:
۳۰۵/۱۴].
۴۴/۱۴۸۲۳. مشهد، آستان قدس رضوی: ۹۴۸۳، جلد اول و دوم، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۱۱۲ برگ [فهرست آستان قدس: ۳۰۶/۱۴].
۴۵/۱۴۸۲۴. قم، گلپایگانی: ۵۷۰۹/۲۹/۴۹، بخشی از خطب، از آغاز و انجام افتادگی دارد، آغاز: کیف انقطع عن سؤال یمکن الفطن أن یجیب عنه بأدنی سعی... و قوله و لو قد فقدتمونی إلی قوله المسؤولین کراهیة الاُمور ما یکرهون منها، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، ۱۰۴ برگ، ۲۷ سطر [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۶۴/۳؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۴۶/۱۴۸۲۵. قم، گلپایگانی: ۵۷۲۱/۲۹/۶۱، جلد اول، از آغاز افتادگی دارد، آغاز: الحال و المقال بالعشی و الإبکار و أحمدک علی کل حال آناء اللیل و أطراف النهار و أشهد أن لا إله إلا أنت حاذقاً کل ما سواک عن درجة الاعتبار... أما بعد فلما کان المقصود الأول من بعثة الأنبیاء، نسخ، زین العابدین بن محمد علی، قرن ۱۲ ق، ۴۰۶ برگ، ۲۳ سطر [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۶۶/۳؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۴۷/۱۴۸۲۶. تهران، دکتر علی اصغر مهدوی: ۸۳۰، بدون نام کاتب، در سال ۱۲۳۱ ق از روی نسخۀ مقابله شده با نسخۀ اصل شارح که در سال ۶۷۷ ق ساخته، تحریر شده است [نشریۀ نسخههای خطی: ۱۷۰/۲].
۴۸/۱۴۸۲۷. قم، مسجد اعظم: ۳۶۰۴، علی اکبر بن عبد الکریم بن ابو الحسن خوراسکانی اصفهانی، ۱۲۳۹ ق [فهرست مسجد اعظم، قدیم: ۲۶۹].
۴۹/۱۴۸۲۸. مشهد، آستان قدس رضوی: ۹۷۶۷، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۲۴۴ ق، در
خوانسار [فهرست الفبایی آستان قدس: ۳۶۸].
۵۰/۱۴۸۲۹. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۰۵۴، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۲۵۱ ق، ۳۸۸ برگ [فهرست آستان قدس: ۱۱۵/۵].
۵۱/۱۴۸۳۰. مشهد، آستان قدس رضوی: ۱۱۷۷۱، نسخ، محسن موسوی، ۱۲۷۲ ق [فهرست الفبایی آستان قدس: ۳۶۸].
۵۲/۱۴۸۳۱. مشهد، آستان قدس رضوی: ۹۴۸۷، جلد سوم تا پنجم، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، ۳۱۴ برگ [فهرست آستان قدس: ۳۰۷/۱۴].
۵۳/۱۴۸۳۲. قم، مرعشی: ۲۶۷۷، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، قدیمی و بسیار نفیس، ۲۶۲ برگ [فهرست مرعشی: ۲۶۷۷/۷].
۵۴/۱۴۸۳۳. قم، مرعشی: ۳۷۵۴، جلد اول تا آغاز خطبۀ شقشقیه، از اول افتادگی دارد، آغاز: ذوالنفس القدسیة و الخلافة الإنسیة و الأعراق الرضیة و الهمم، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، نسخه قدیم و نفیس، ۱۲۱ برگ [فهرست مرعشی: ۱۰ / ۱۴۶].
۵۵/۱۴۸۳۴. قم، مرعشی: ۳۸۰۱، فقط چند برگ آغاز را دارد، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، نسخه قدیمی و نفیس [فهرست مرعشی: ۱۸۳/۱۰].
۵۶/۱۴۸۳۵. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۰۵۶، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [فهرست الفبایی آستان قدس: ۳۶۸].
۵۷/۱۴۸۳۶. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۲۳۶، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، «۱۱۰۸ صفحه» ۵۵۴ برگ [فهرست مجلس: ۲۱/۴].
۵۸/۱۴۸۳۷. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۲۳۷، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، «۱۷۰۸ صفحه» ۸۵۴ برگ [فهرست مجلس: ۲۲/۴].
۵۹/۱۴۸۳۸. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۴۷۰۵، نسخ، حسین بن محمد بن حسن جوقانی، بدون تاریخ کتابت، ۳۴۱ برگ [فهرست مجلس: ۸۷/۱۳].
۶۰/۱۴۸۳۹. تهران، سپهسالار: ۳۰۶۷، جزء اول و سه ربع از جزء دوم، افتادگی دارد، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۳۳۵ برگ [فهرست سپهسالار: ۵۸۲/۵].
۶۱/۱۴۸۴۰. یزد، وزیری: ۳۸۱۶، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۲۱۵ برگ [فهرست کتابخانۀ وزیری: ۱۸۰۷/۵].