شرح حدیث فرجه
ج ۴، ص ۳۱۶–۳۱۷، ش ۱۷۷۸
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۴، ص ۳۱۶–۳۱۷، ش ۱۷۷۸
۱۷۷۸. شرح حدیث فرجه
(عربی)
از: خلیل بن محمد زمان قزوینی (قرن ۱۲ ق)
شرح حدیثی است در اثبات توحید که از امام صادق علیه السلام نقل شده و به حدیث فرجه مشهور است:
«کان من قول أبی عبد اللّٰه علیه السلام: لا یخلو قولک: إنهما اثنان من أن یکونا قدیمین قویین أو یکونا ضعیفین أو یکون أحدهما قویاً و الآخر ضعیفاً، فإن کانا قویین فلم لا یدفع کل واحد منهما صاحبه و یتفرد بالتدبیر و إن زعمت أن أحدهما قوی و الآخر ضعیف ثبت أنه واحد کما نقول، للعجز الظاهر فی الثانی، فإن قلت: إنهما اثنان، لم یخل من أن یکونا متفقین من کل جهةٍ أو مفترقین من کل جهةٍ فلما رأینا الخلق منتظماً، و الفلک جاریاً، و التدبیر واحداً و اللیل و النهار و الشمس و القمر دل صحة الأمر و التدبیر و ائتلاف الأمر علی أن المدبر واحد. ثم یلزمک إن ادعیت اثنین فرجة ما بینهما حتی یکونا اثنین فصارت الفرجة ثالثا بینهما قدیما معهما فیلزمک ثلاثة... الحدیث». ( ۲ ) این شرح به صورت فلسفی برگزار شده و در ۱۱۳۷ ق به پایان رسیده است.
[الذریعة: ۲۰۴/۱۳ و ۲۰۵]
آغاز: اللّٰه أحمد علی ما فرج لی فی حل حدیث الفرجة بعد ما مضی علی عدم انحلاله قرب ألف سنین.
نسخهها:
۱/۱۰۱۶۸. تهران، دانشگاه تهران: میکروفیلم ۲۹۸۶، شیخ آقا بزرگ محمد محسن تهرانی، ۱۳۶۵ ق، از روی نسخۀ مورخ ۱۱۹۷ تحریر شده، رسالۀ اول مجموعه، «۳ ر - ۱۲ ر» ۱۰ برگ [فهرست میکروفیلمهای دانشگاه تهران: ۷۵۰/۱].
۲/۱۰۱۶۹. قم، مرعشی: ۱۰۲۱۲، آغاز: برابر نمونه، نسخ و نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، در فهرست به قاضی محمد سعید بن محمد مفید قمی نسبت داده شده است، رسالۀ دوم مجموعه، «۱۱ ر - ۱۹ پ» ۸ برگ [فهرست مرعشی:
۱۷۷/۲۶].
۳/۱۰۱۷۰. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۸۶۲، آغاز: برابر نمونه، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ چهارم مجموعه، «۱۱۳-۱۵۶» ۴۴ برگ [فهرست مجلس:
۵۳۵/۹].
۴/۱۰۱۷۱. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۱۸۶۶، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ هشتم مجموعه، «ص ۷۲-۹۰» ۹ برگ [فهرست مجلس: ۵۴۳/۹].