شرائع الدین
ج ۴، ص ۱۶۹–۱۷۴، ش ۱۵۹۴
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۴، ص ۱۶۹–۱۷۴، ش ۱۵۹۴
۱۵۹۴. شرائع الدین
(عربی)
از: امام علی بن موسی الرضا علیهما السلام (۲۰۲ ق)
چهار صد حدیث است در توحید و بیان حلال و حرام و واجبات و مستحبات که امام رضا علیه السلام آن را به درخواست مأمون عباسی - که شرایع دین را به اختصار از
حضرت خواسته بود نگاشتهاند.
این رساله به نامهای مختلف خوانده میشود که عبارتند از: شرائع الدین، دین الإمامیة، رسالة الرضا علیه السلام إلی المأمون، جوابالمأمون فی محض الإسلام، اصول الدین، حدیث أول الفرائض، تمام الشریعة المصطفویة، إتمام الشریعة، ما لا یسع المؤمن جهله و حدیث ذو الرئاستین.
[الذریعه: ۵۱/۱۳ و ۱۹۱/۲؛ التراث العربی ۲۳۲/۳؛ عیون أخبار الرضا علیه السلام: باب ۲۴؛ بحار الأنوار: ۳۷۲/۴]
آغاز: بسمله. أول الفرائض شهادة أن لا إله إلا اللّٰه وحده لا شریک له.
نسخهها:
۱/۹۵۳۱. تهران، ملی تهران: ۳۷۹۶، نسخ، بدون نام کاتب، ۹۴۶ ق، رسالۀ سوم مجموعه، ۱۹-۲۲ سطر، ۱۳ * ۱۹ [فهرست ملی تهران: ۴۵۲/۱۶].
۲/۹۵۳۲. قم، مدرسۀ فیضیه: ۱۹۹۵، آغاز: برابر نمونه، حسن ظهیر بن فاضل ظهیر حسینی کور سرخی، ۹۶۹ ق، رسالۀ سیزدهم مجموعه، ۱۲ برگ [فهرست مدرسۀ فیضیه:
۱۶۳/۲].
۳/۹۵۳۳. تهران، دانشکدۀ ادبیات: حکمت ۱۲۰، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۰ ق، رسالۀ سیزدهم مجموعه [فهرست ادبیات تهران: ۴۲/۲ و ۷۷].
۴/۹۵۳۴. قم، مرعشی: ۷۹۳۶، نسخ و نستعلیق، عبد الغفور، ۲۴ رجب ۱۰۱۶ ق، رسالۀ سیزدهم مجموعه، «۲۵۵ پ ۲۵۶ پ» ۲ برگ [فهرست مرعشی: ۲۷۰/۲۰].
۵/۹۵۳۵. تهران، سپهسالار: ۲۵۵۲، بدون نام کاتب، محمد حسین بن محمدی قزوینی، ۱۰۲۹ ق، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ دوم مجموعه، ۸ برگ [فهرست سپهسالار:
۲۴۹/۱ و ۹/۵].
۶/۹۵۳۶. قم، مرعشی: ۱۰۲۰۹، نسخ و نستعلیق، محمد قاسم بن شجاع الدین نجفی، ۱۰۵۸ ق، رسالۀ سوم مجموعه، «۱۰۵ پ ۱۱۲ پ» ۸ برگ [فهرست مرعشی:
۱۷۳/۲۶].
۷/۹۵۳۷. قم، مرعشی: ۹۰۲۱، نسخ، نوروز علی، ۱۰۶۹ ق، رسالۀ سوم مجموعه، «۳۵ پ - ۴۸ ر» ۱۴ برگ [فهرست مرعشی: ۱۷۳/۲۳].
۸/۹۵۳۸. تهران، دانشکدۀ الهیات: ۱۴۴۳، آغاز: برابر نمونه، نسخ، قوام الدین بن
حبیب اللّٰه، ۱۰۷۰ ق، رسالۀ چهارم مجموعه [فهرست الهیات مشهد: ۵۹۱/۲].
۹/۹۵۳۹. قم، مرعشی: ۶۸۸۴، نسخ، محمد طاهر بن سید علی ابو الوفائی حسینی شیرازی، ۱۰۸۵ ق، این نسخه در سند و بعضی از الفاظ دگرگونیهایی دارد، «۷ پ - ۲۷ پ» ۲۱ برگ [فهرست مرعشی: ۷۸/۱۸].
۱۰/۹۵۴۰. تهران، مجلس سنا: ۲۸۵، آغاز: برابر نمونه، نسخ، محمد بن صفی الدین سید محمد حسینی، ۱۰۸۹ ق، رسالۀ شانزدهم مجموعه، «۱۸۲-۱۹۵» ۱۴ برگ [فهرست مجلس سنا: ۱۴۵/۱].
۱۱/۹۵۴۱. تهران، دانشکدۀ ادبیات: امام جمعه ۲۶۱، بدون نام کاتب، صفر ۱۰۹۳ ق، (۷۵۵۶۶)، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست ادبیات تهران: ۴۱/۳].
۱۲/۹۵۴۲. تهران، دانشگاه تهران: ۷۱۰۰، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، رسالۀ پنجم مجموعه [فهرست دانشگاه تهران: ۴۵۴/۱۶].
۱۳/۹۵۴۳. تهران، ملی تهران: ۳۸۰۸ /ع، عنوان معرفی: اصول دین، آغاز: برابر نمونه، نسخ، زین العابدین بن محمد علی نجفی، قرن ۱۱ ق، رسالۀ سی و هفتم مجموعه، ۱۸ سطر، ۱۵ * ۲۱ [فهرست ملی تهران: ۳۵/۱۷].
۱۴/۹۵۴۴. قم، گلپایگانی: ۱۹/۱۵۶، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، رسالۀ یازدهم مجموعه [فهرست گلپایگانی، رایانهای].
۱۵/۹۵۴۵. تهران، دانشکدۀ حقوق: ۱۰ - د، نستعلیق، بدون نام کاتب، قرن ۱۱ ق، رسالۀ اول مجموعه [فهرست حقوق تهران: ۳۵۵].
۱۶/۹۵۴۶. تهران، دانشگاه تهران: ۵۹۱، آغاز: برابر نمونه، نستعلیق، محمد رضا حر، ذی حجه ۱۱۰۱ ق، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست دانشگاه تهران: ۱۳۲۷/۵].
۱۷/۹۵۴۷. مشهد، آستان قدس رضوی: ۶۳۸۳، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۱۲۲ ق [فهرست الفبایی آستان قدس: ۳۱۹].
۱۸/۹۵۴۸. مشهد، آستان قدس رضوی: اهدایی رهبری ۶۲۹، بدون نام کاتب، ۱۱۳۱ ق، رسالۀ دوم مجموعه [فهرست اهدایی رهبری: ۲۷۶].
۱۹/۹۵۴۹. قم، مرعشی: ۳۷۳۳، آغاز: حدثنا عبد الواحد... قال سأل المأمون علی بن موسی الرضا علیه السلام، نسخ، صادق بن عبد الحکیم بن حیدر، ۱۱۵۰ ق، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست مرعشی: ۱۲۹/۱۰].
۲۰/۹۵۵۰. تهران، ملک: ۱۶۰۰، نسخ و شکسته نستعلیق، علی اکبر بن محمد مؤمن، ۱۱۸۸ ق، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست ملک: ۳۰۳/۵].
۲۱/۹۵۵۱. تهران، ملی تهران: ۲۴۴۹، آغاز: حدثنا أبو علی الحسین بن الفضل... فدعا الرضا علیه السلام بدوات و قرطاس، نسخ، بدون نام کاتب، ۱۱۹۵ ق، رسالۀ دوم مجموعه، «۵۲-۵۸» ۷ برگ [فهرست ملی تهران: ۲۶۶/۱۲].
۲۲/۹۵۵۲. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۵۲۱۳، آغاز: بسمله الحمد للّٰهرب العالمین و الصلاة علی نبینا محمد و آله الطاهرین أما بعد حدثنا أبو علی محمد بن الحسن، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، رسالۀ سوم مجموعه، «۱۱۱ پ ۱۱۶ ر» ۶ برگ [فهرست مجلس: ۴۵/۱۶].
۲۳/۹۵۵۳. تهران، دانشگاه تهران: ۲۶۱۸، نسخ، بدون نام کاتب، سده ۱۱ و ۱۲ ق، رسالۀ نوزدهم مجموعه، «ص ۲۴۷-۲۵۱» ۳ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۱۴۸۶/۹].
۲۴/۹۵۵۴. تهران، حسین مفتاح: ۲۴۴، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، رسالۀ سیزدهم مجموعه [نشریۀ نسخههای خطی: ۲۳۱/۷].
۲۵/۹۵۵۵. قم، مرعشی: ۲۱۳۴، آغاز: حدثنا عبد الواحد بن محمد... قال سأل المأمون علی بن موسی، نستعلیق، احمد علی، ۱۲۶۵ ق، رسالۀ اول مجموعه، ۱۰۰ برگ [فهرست مرعشی: ۱۴۵/۶].
۲۶/۹۵۵۶. قم، گلپایگانی: ۲۷۳/۲/۹۳، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، حواشی دارد، رسالۀ اول مجموعه، «۱ پ - ۵ ر» ۵ برگ، ۱۷ سطر [فهرست گلپایگانی، رایانهای؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۲۷/۹۵۵۷. قم، گلپایگانی: ۵۸۴۶/۲۹/۱۸۶، از آغاز افتادگی دارد، آغاز: العلم و مفترض الطاعة فدعا الرضا علیه السلام بدواة و قرطاس و کتب بسم اللّٰه الرحمن الرحیم أول الفرائض شهادة أن لا اله إلا اللّٰه وحده لا شریک له، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۳ ق، رسالۀ دوم مجموعه، ۱۴ سطر [فهرست گلپایگانی، قدیم: ۲۱۲/۳؛ فهرست گلپایگانی، جدید].
۲۸/۹۵۵۸. خوانسار، فاضل خوانساری: ۲۲۴، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ دوم مجموعه، «۷ ر - ۹ پ» ۳ برگ [فهرست کتابخانۀ فاضل خوانساری: ۱۷۶/۱].
۲۹/۹۵۵۹. قم، مرعشی: ۲۷۶۱، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم
مجموعه [فهرست مرعشی: ۳۲۲/۷].
۳۰/۹۵۶۰. قم، مرعشی: ۵۱۱۲، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست مرعشی: ۳۱۹/۱۳].
۳۱/۹۵۶۱. قم، مرعشی: ۷۰۳۶، نسخ و نستعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ اول مجموعه [فهرست مرعشی: ۱۹۷/۱۸].
۳۲/۹۵۶۲. مشهد، آستان قدس رضوی: ۲۰۳۷، آغاز: حمد و الصلاة... حدثنا أبو علیمحمد بن الحسن بن الفضل قال، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، «۲ ص» ۱ برگ [فهرست آستان قدس: ۱۰۰/۵].
۳۳/۹۵۶۳. تهران، مجلس شورای اسلامی: ۲۸۵۹، آغاز: برابر نمونه، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سی و چهارم مجموعه، «ص ۱۱۸-۱۲۶» ۵ برگ [فهرست مجلس: ۲۰۱/۱۰].
۳۴/۹۵۶۴. تهران، دانشگاه تهران: ۱۰۱۵، آغاز: نام خدا و ستایش او و درود بر پیامبر حدثنی أبو عبد اللّٰه الحسین، تعلیق، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سی و سوم مجموعه [فهرست دانشگاه تهران: ۶۱۵/۳].
۳۵/۹۵۶۵. تهران، دانشگاه تهران: ۲۰۹۷، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ دوم مجموعه [فهرست دانشگاه تهران: ۷۲۴/۸].
۳۶/۹۵۶۶. تهران، دانشگاه تهران: ۲۱۰۵، نسخ، عبد الوهاب جدید الإیمان، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست دانشگاه تهران: ۷۴۰/۸].
۳۷/۹۵۶۷. تهران، دانشگاه تهران: ۲۳۳۰، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ پنجم مجموعه [فهرست دانشگاه تهران: ۲۷۱۵/۷].
۳۸/۹۵۶۸. تهران، دانشگاه تهران: ۳۵۹۸، نستعلیق، محمد حسن بن محمد حسین خاتون آبادی، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ اول مجموعه، «۱ ر ۶ ر» ۶ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۴۲۴۱/۱۵].
۳۹/۹۵۶۹. تهران، ملی تهران: ۲۵۸۲، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ دوم مجموعه [فهرست ملی تهران: ۵۲۴/۱۲].
۴۰/۹۵۷۰. تهران، ملی تهران: ۳۷۹۶، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم مجموعه، ۴ برگ [فهرست ملی تهران: ۵۲۴/۱۲].
۴۱/۹۵۷۱. شیراز، دانشکدۀ پزشکی: ۵۸۶، آغاز: حمد و الصلاة... حدثنا أبو علی محمد بن الحسن بن الفضل قال، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت [میراث اسلامی ایران: ۴۱۲/۱].
۴۲/۹۵۷۲. تهران، سپهسالار: ۲۹۱۱، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ شصت و یکم مجموعه، «ص ۱۶۷-۱۶۹» ۲ برگ [فهرست سپهسالار: ۹/۵].
۴۳/۹۵۷۳. تهران، سپهسالار: ۲۹۱۶، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ هشتم مجموعه، «۵۵ پ - ۵۹ پ» ۵ برگ [فهرست سپهسالار: ۹/۵].
۴۴/۹۵۷۴. خوی، مدرسۀ نمازی: ۵۳۴، آغاز: قال حدثنا أبو علی محمد بن حسن بن فضل قال... إن المأمون بعث إلی، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ ششم مجموعه [فهرست مدرسۀ نمازی: ۲۷۳/۱].
۴۵/۹۵۷۵. یزد، وزیری: ۸۰۲، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم مجموعه [فهرست کتابخانۀ وزیری: ۶۷۴/۲].
۴۶/۹۵۷۶. قم، طبسی حائری: ۴۴۵، آغاز: بسمله حدثنا عبد الواحد محمد بن عبدوس
النیشابوری، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ دوم مجموعه، ۸۹ برگ [فهرست کتابخانۀ طبسی].
۴۷/۹۵۷۷. قم، مدرسۀ حجازیها: ۸۶۶۱/۵۸/۱۱۱، آغاز: بسمله الحمد للّٰهرب العالمین ... حدثنا أبو علی محمد بن الحسن الفضل قال حدثنی، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، رسالۀ سوم مجموعه، ۱۲ سطر [فهرست مدرسۀ حجازیها].
۴۸/۹۵۷۸. کرمانشاه، سید مرتضی نجومی: بدون شماره، محمد اسماعیل بن حسن حسینی حسنی رضوی، بدون تاریخ کتابت [دلیل المخطوطات: ۲۱۷].