التفسیر النعمانی
ج ۳، ص ۲۱۲–۲۱۳، ش ۱۱۲۰
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۳، ص ۲۱۲–۲۱۳، ش ۱۱۲۰
۱۱۲۰. التفسیر النعمانی
(عربی)
از: محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی، ابوعبد اللّٰه (ابن ابی زینب) (م ۳۴۲ ق)
تفسیری روایی است. این تفسیر روایی با افزودن خطبهای در آغاز تحت عنوان المحکم و المتشابه به نام سید مرتضی علم الهدی (م ۴۳۶ ق) در تهران به سال ۱۳۱۲ ق به صورت چاپ سنگی به چاپ رسیده است.
علامه مجلسی تمامی این کتاب را در بحار الأنوار (ج ۹۰ چاپ بیروت، ۹۳ چاپ ایران) درج نموده و آقای حسن فرید گلپایگانی در سال ۱۳۹۹ ق با عنوان بینات الفرید به شرح این کتاب پرداخته است.
گویا تفسیر نعمانی، کتاب مفصلی بوده که سید مرتضی بخشی از آغاز آن را تلخیص و با عین عبارت و با افزودن خطبهای در کتاب المحکم و المتشابه نقل نموده است و چون اصل تفسیر نعمانی در دست نبوده عدهای با تحریر بخش تلخیص شده و حذف خطبۀ سید مرتضی نام تفسیر نعمانی بر آن نهادهاند.
[دانشنامۀ قرآن و قرآن پژوهی: ۷۷۲/۱؛ دایرة المعارف التشیع: ۴۹۸/۴؛
کتابنامۀ بزرگ قرآن کریم: محمد حسن بکایی ۲۷۷۰/۷؛ الذریعة: ۳۱۸/۴؛ کشف الحجب: ۱۳۰؛ مجلۀ پژوهشهای قرآنی شماره ۵ و ۶ (بهار ۱۳۷۵) مقالۀ «معالم التفسیر من کلام الامیر (ع)»، حسین موسوی ص ۲۴۶-۲۶۹]
آغاز: روی ابوعبد اللّٰه محمد بن ابراهیم بن جعفر النعمانی فی کتابه بعد الحمد و الثناء.
نسخهها:
۱/۶۷۴۹. تهران، دانشگاه تهران: ۲۹۵۶، نستعلیق، بدون نام کاتب، ۱۲۵۲ ق، دیباچه را ندارد، رسالۀ سوم مجموعه، «۱۸۱-۲۰۳» ۲۳ برگ [فهرست دانشگاه تهران:
۱۸۵۱/۱۰].
۲/۶۷۵۰. قم، مرعشی: بدون شماره، بدون نام کاتب، جمعه ۱۴ جمادی الاول ۱۳۰۳ ق، نجف اشرف [مجلۀ میراث شهاب: ۷۲/۱۲].