نزهة الزاهد و نهزة العابد
ج ۱۰، ص ۲۹۱–۲۹۳، ش ۴۸۳۶
فهرستگان نسخههای خطی حدیث و علوم حدیث شیعه
ج ۱۰، ص ۲۹۱–۲۹۳، ش ۴۸۳۶
۴۸۳۶. نزهة الزاهد و نهزة العابد
(فارسی)
از: مؤلف ناشناخته
اثری دینی، ادبی و دعایی از قرن پنجم یا ششم هجری، که مؤلف آن - که از عالمان شیعی قرن ششم است - شناسایی نشده است. مؤلف با استفاده از مآخذ معتبر شیعی، مجموعه حاضر را در اعمال سالانه عبادی فراهم آورده و به تناسب، برای ایام هفته، ماههای سال و دعاهای سالانه و همچنین تعقیبات نماز و آداب رمضان و نمازهای مستحبی و احیانا واجب مانند نماز کسوف و جز آن، احکام و دعاهای وارده را نقل کرده است. وی در هر بخش، افزون بر دعاها، توضیحاتی به زبان پارسی آن روزگار که به طور عمده ترجمه کلمات روح بخش امامان معصوم علیهم السلام است، نقل کرده است. این کتاب پس از مصباح المتهجد و احتمالاً ذخیرة الآخرة، از کهن ترین کتابهای دعایی شیعه به شمار می رود که به دست ما رسیده است و از
این جهت در ادب و فرهنگ دعایی شیعه جایگاه ویژهای دارد. مؤلف این اثر از کتابگرانسنگ مصباحالمتهجد بهرهبردهاستو کتاب حاضر بهلحاظ توضیحات پارسی و نیز تنظیم و تبویب و اختصار، حایز اهمیت است. در نسخه اصل نام کتاب «نزهة الزاهد و نهزة العابد» آمده است. در نسخه الهیات مشهد از آن با عنوان «نزهة الزاهد و نهبة العابد» یاد شده و در نسخه دوم دانشگاه از آن با عنوان «نزهة الزاهد و نزهة العابد» نام برده شده است. با تفسیری که مؤلف در شرح نام کتاب آورده باید پذیرفت که نام درست کتاب همان «نزهة الزاهد و نهزة العابد» است.
این کتاب در پنج قسم دارای فصول متعدد تنظیم شده است: قسم اول: در بیان نمازهای شبانه روزی، مقدمات و تعقیبات آن؛ قسم دوم: در اورادی که در هفته مکرر می شود؛ قسم سوم: در اورادی که در سر ماهها مکرر می شود؛ قسم چهارم:
در آنچه به سال مکرر می شود؛ قسم پنجم: در آن که به حادثه ها مکرر میشود.
این کتاب در سال ۵۹۶ هجری قمری تألیف شده است. این مطلب را محمد محسن بن عمادی الرب محمد حسینی جنابذی در مقدمه کتابش عمل السنة که در سال ۱۱۲۶ ق تألیف نموده، تذکر داده، آنجا که در ذکر منابعش گفته: «دوم کتاب مسمی به نزهة الزاهد و نهضة العابد که تا تاریخ حال پانصد و سی سال از تألیف آن گذشته است».
چاپ: تهران: نشر میراث مکتوب، با تصحیح رسول جعفریان، ۱۳۷۶ ش؛ متن فارسی نزهة الزاهد، تصحیح رسول جعفریان، میراث اسلامی ایران، دفتر ششم، ص ۲۷۷.
[الذریعه: ۱۱۷/۲۴]
آغاز: خدایا ترا خوانم ترا دانم و بتو نازم و حاجت به تو پردازم... اما بعد بدان ای سپرنده راه هدی.
نسخهها:
۱/۲۹۵۲۷ - تهران، دانشگاه تهران: ۴۶۴۶، نسخ و نستعلیق، حسین بن حسن حسینی، شوال ۹۸۰ ق، ۲۷۲ برگ [فهرست دانشگاه تهران: ۳۵۸۰/۱۴].
۲/۲۹۵۲۸ - قم، مدرسه فیضیه: ۴۵۳، افتادگی دارد، آغاز: ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۰ ق، ۱۵۶ برگ [فهرست مدرسه فیضیه:
۱۰۷/۲].
۳/۲۹۵۲۹ - تهران، مجلس شورای اسلامی: مجموعه خویی ۱۱۴، عنوان معرفی: کتاب دعا، فارسی و عربی، آغاز: در رکعت اول إنا أنزلناه خوانی و در دوم قل هو الله... پس نماز کننده ایشان، نسخ، بدون نام کاتب، قرن ۱۲ ق، «۳۰۰ صفحه» ۱۵۰ برگ [فهرست مجلس: ۱۲۰/۷].
۴/۲۹۵۳۰ - مشهد، دانشکده الهیات: ۷۷۴، آغاز: برابر نمونه، نسخ، بدون نام کاتب، بدون تاریخ کتابت، ۲۲۲ برگ، سابقه: عبد الحمید مولوی: ۶۴۹ [فهرست الهیات مشهد:
۵۹۱/۱؛ نشریه نسخه های خطی: ۱۰۲/۵].