ج ۱-۲، ۱۴۰۶ق.
قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۱۳۲/۱
آغاز: بسمله. ربنا آتنا من لدنک رحمة ... الحمدلله علی احسانه و انعامه و للقیام بالسنة و الهامه
نسخه اصل: کتابخانه چستربیتی، ش ۳۳۸۲؛ خط: نسخ، کا: شمس الدین ابوعبدالله محمد بن سلیمان بن عواد بکری شافعی، تا: دوشنبه ۴ رمضان ۷۵۵ق؛ ۱۳۳ص (۱-۱۳۳)، ۲۵ سطر [عکسی ف: ۳-۲۷۱]
● تحفة المحتاج لشرح المنهاج / فقه / عربی
tuḥfat-ul muḥtāj li-š.-il minhāj
ابن حجر هیثمی، احمد بن محمد، ۹۰۹-۹۷۳؟ قمری
ebn-e ḥajar-e hayṡamī, aḥmad ebn-e moḥammad (1504-1566)
وابسته به: منهاج الطالبین و عمدة المفتین = منهاج الطالبین فی مختصر المحرر؛ نووی، یحیی بن شرف (۶۳۱-۶۷۶)
تاریخ تألیف: آغاز تألیف ۲ محرم ۹۵۸ق
شرحی است مبسوط بر «منهاج الطالبین» در فقه شافعی، در چهار جزء: ۱. از مقدمه تا پایان حج؛ ۲. از ابتدای کتاب البیع تا انتهای کتاب قسم الصدقات؛ ۳. از نکاح تا نفقات؛ ۴. از کتاب الجراح تا پایان کتاب الأمهات.
آغاز: بسمله. و به ثقتی. الحمدلله الذی جعل لكل امة شرعةً و منهاجاً و خص هذه الامة باوضحها احكاماً و حجاجاً و هداهم الى ...
چاپ: در بولاق جزء ۳ در ۱۲۹۰ ق بهامشها حاشیه الشیخ عمر البصرى المکی جردها الشیخ محمد ابو طاهر المدنى الكردى، جزء ۴ مطبعة محمد مصطفی ۱۲۸۲ق، معجم سرکیس ۶/۸۲
[معجم سرکیس ۸۲/۶؛ کشف الظنون ۱۸۷۶/۲ و ۵۵۰/۲؛ التراث العربی ۴۷۸/۱؛ معجم المؤلفين كحاله ۱۵۲/۲؛ فهرست دارالکتب قاهره چاپ ۱۹۲۴ ج۱: ۵۰۴ و ۹۱ (تعلیقات)؛ دارالکتب ظاهریه (فقه شافعی): ۴۸-۵۳؛ مخطوطات موصل: ۱۶، ۶۲ و ۱۱۰؛ الاوقاف العامة بغداد ۵۹۰/۱ و ۵۹۱/۱؛ الاوقاف العامة موصل ۹۳/۴؛ دنا ۹۹۶/۲]
شرح و حواشی:
۱- حاشیة تحفة المحتاج بشرح المنهاج؛ کردی، محمد بن سلیمان (۱۱۹۴-۱۱۲۷)
۲- تحفة المحتاج (منتخب)؛ فاوجی، محمود بن عبدالمجید
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۳۳۰
آغاز: بسمله، رب يسر يا كريم، كتاب البيع قيل افرده لارادته نوعاً منه هو بيع الاعيان و رد بان افراده هو الاصل اذ هو مصدر و ارادة ذاك تعلم من افراده السلم بكتاب مستقل و هو لغة مقابلة شی بشی و شرعا عقد يتضمن مقابلة مال بمال بشرطه الاتى ... يقع علی الاخر و ارکانه عاقد و معقود علیه و صیغة و لقوة الخلاف فيها؛ انجام: و يسقط حقه و ان لم يقرر الناظر المنزول له لانه بالخيار بينه و بين غيره و الله اعلم. کاتب سپس چنین رقم کرده «الحمدلله الذی هدانا لهذا ... وقع الفراغ من كتابة هذا الجزء الشريف المسمى بتحفة المحتاج ... فى الشهر المبارك جمادى الاول فى يوم خمسه و عشرين يوم الاربعاء بعد العصر بالمكة المشرفه ... على يد احقر العباد ... محمد بن قرنی بن بدرالدین بن الياس ... صلى الله عليه و سلم.
جلد ۲ (از چهار جلد)، کتاب بیع و معاملات؛ خط: نسخ تحریری، کا: محمد بن قرنی بن بدرالدین بن الیاس، تا: قرن ۱۰، جا: مکه مکرمه؛ مقداری از نسخه افتاده؛ مصحح؛ تملک: ابوالقاسم بن حسن (صاحب قوانین)، سید مصطفی صفائی خوانساری که نسخه را سهواً شرح منهاج سراج الدین بن ملقن پنداشته؛ کاغذ: ترکی شکری رنگ، جلد: تیماج سبز، ۵۹۳ص، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۱۰-۱۱۲۳]
۲. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۸۳۱
آغاز: فيما يظهر لا اكثر من واحد ولد مرکوبه والخبرة فی واحد؛ انجام: پایان فرغت من تسوید تصنیفه عشیه الخميس ليلة السابع و العشرين من ذى القعدة الحرام سنه ثمان و خمسین و تسعمائه.
جزء دوم، این جزء از باقیمانده کتاب قسم آغاز میشود و تا آخر کتاب امهات که آخر تحفة المحتاج است میآید؛ خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی میشن عنابی، ۱۶۷گ، ۴۵ سطر (۱۴×۲۴)، اندازه: ۲۲×۳۱/۵سم [ف: ۱۰-۴۱۳]
۳. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۳۲۴۳-۱۷/۲۳
آغاز: برابر؛ انجام: كتاب السلم. و يقال له السلف ... لكن المسلم اليه ح وكيل للمسلم في القبض فياخذه منه ثم يرده اليه كما تقرر و لايصح قبضه من نفسه خلافاً للقفال نعم لواسلم وديعة للوديع
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: انجام؛ جلد: تیماج قهوهای، ۲۶۶گ، ۲۹ سطر، اندازه: ۲۱×۲۹سم [ف: ۲-۷۸۵]
۴. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۱۸۳۰
آغاز: برابر؛ انجام: من غير جنس مرکوبه كراكب فرس و معه نحو ناقه او بغل خييب.
از ابتدای فقه تا کتاب قسم؛ خط: نسخ ریز، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ مجدول، محشی؛ کاغذ: فرنگی، جلد: مقوایی رویه تیماج تریاکی، ۲۲۶گ، ۴۵ سطر (۱۴×۲۳/۵)، اندازه: ۲۲×۳۱سم [ف: ۱۰-۴۱۳]
۵. قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۷۴۴۸
آغاز: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: رمضان ۱۰۷۱ق؛ مصحح، محشی؛ جلد: مقوایی عطف تیماج قهوهای، ۲۰۶گ، ۳۱ سطر، اندازه: ۲۱×۳۰سم [ف: ۱۹-۲۵۳]
۶. قم؛ مرکز مطالعات؛ شماره نسخه: ۹۴۳
آغاز: بسمله، كتاب الفرايض اى مسائل قسمة المواريث جمع الفريضة بمعنى المفروضة من الفرض بمعنى التقدير فهى هنا نصيب