آغاز: بسمله، الحمد لله و سلام علی عباده الذين اصطفى اما بعد بنده دعاگوی برادران ایمانی و خیرخواه دولت خاقانی ابو احمد محمد بن عبدالنبی خراسانی ... حسب الاشاره بندگان نواب ... .محمد علی میرزا لازال کاسمه محمد علیا ... به تسوید این اوراق جرات نموده ... مقدمه پوشیده نماند که سزاوار ستایش و پرستش خداوندگاری است
انجام: حسنات الابرار سيّآت المقربین ... .و نسبت معاصی چند به انبیاء (ع) و اعتراف به معصیت از اولیاء (ع) از این باب است در آیات و احادیث و ادعیه ماثوره و ... فانصرنا على القوم الكافرين.
[اعیان الشیعه ۲۹۴/۴۵؛ معجم المؤلفین ۲۶۱/۱۰؛ هدية العارفين ۳۶۲/۲؛ فهرستواره منزوی ۱۷۷/۹]
۱- تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۸۲۸
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: ترمه، جلد: تیماج قرمز، ۵۹گ، ۱۱ سطر (۱۴×۷)، اندازه: ۱۴×۱۹/۵سم [ف: ۲-۳۶۳]
۲- تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۸۳۴/۲
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: قرن ۱۳، کاغذ: فرنگی سفید، جلد: تیماج ماشی، ۵۰ص (۱۵۱-۲۰۰)، ۲۴ سطر، اندازه: ۱۵/۵×۲۱/۲سم [ف: ۱۰-۱۶۰]
۳- تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۸۹/۴-طباطبائی
آغاز: برابر؛ انجام: حسنات الابرار سيّآت المقربين ... و نسبت معاصی چند به انبیاء (ع) و اعتراف به معصیت از اولیاء (ع) از این باب است در آیات و احادیث و ادعیه ماثوره و الحمد لله على تمام النعمه و الصلوة على شفعاء الامه.
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، ۱۲گ (۴۲پ-۵۳ر)، اندازه: ۱۵×۲۱سم [ف: ۲۲-۱۴۷]
۴- قم؛ مرعشی؛ شماره نسخه: ۱۰۷۴۹
آغاز: برابر؛ انجام: و همچنین نسبت معصیت به ایشان در احادیث و ادعیه مأثوره و الحمد لله على تمام النعمة
خط: نسخ، بیکا، تا: غره محرم ۱۲۲۱ق؛ روی برگ اول وقفنامه کتاب؛ جلد: مقوایی عطف تیماج سبز، ۳۰گ، ۱۸ سطر، اندازه: ۲۱×۲۸/۵سم [ف: ۲۷-۱۸۱]
۵- قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۸۱۰۹/۳-۵۵/۷۹
آغاز: برابر
خط: نسخ، کا: محمد صالح، تا: ۱۲۶۸ق؛ ۲۵گ، ۲۱ سطر، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۲-۷۹۴]
● تحفه جهان فانی = تفسیر سوره فاتحه / تفسیر / فارسی
tohfe-ye jahān-e fānī = tafsīr-e sūre-ye fātehe
زنوزی، علی بن محمد حسن، ق۱۳قمری
zonūzī, ‘alī ebn-e mohammad hasan (-19c)
تفسیری ادبی است بر سوره فاتحه که به درخواست یکی از شاهزادگان قاجار نگاشته است. این رساله بعد از «منبع الکرامة» او از رسالههای مفصل زنوزی در تفسیر است. او در این رساله به تفسیر و تأویل بسمله پرداخته و محور تفسیرش را بر اساس علم حروف قرار داده و از این زاویه آیات را تاویل میکند. او به نکات عرفانی، ذوقی و تأویلی بسیاری اشاره دارد. در «مقدمه» مطالب آن را به چهار «قائمه» تقسیم کرده اما تنها به دو قائمه اشاره کرده و از دو قائمه دیگر آن اثری در رساله نیست: قائمه ۱. بیان حروف این آیه کریمه؛ قائمه ۲. بیان معانی هر یک از کلمات اربعه بسمله. زنوزی در مواردی به فلاسفه و صوفیه و مدعیان وحدت وجود خرده گرفته و اشکالاتی بر آنها وارد میکند. در پایان رساله از برادرش «میرزا عبدالرسول» نام میبرد و از او با عنوان «فحل الفحول» یاد میکند و به مطلبی اشاره میکند که آن سر مستتر میخواند که کسی از علما و مفسران مطلع نشده و تنها به قلب میرزا عبدالرسول الهام شده است.
آغاز: الحمدلله العزيز العليم و الصلوة على نبيه النبيه و على وصيه الوفى بنده جانی و اسیر فانی علی بن المتخلص بالفانی افاض الله تعالى عليه من شايب جوده البحرانى. حسب الاشاره یکی از نتایج سلاطین که به حسن صورت آراسته و هم به صفات سیرت پیراسته در سیرت بر فرشته سابق بود و در صورت بر جن و انس فایق در گفتار امین بود و در اسرار ضمین ... این وجیزه را تحفه جهان فانی نامید ... بدان ارشدک الله تعالی که تبیین حقایق این مقوله بر اقامه قوایم اربعه مبتنی است
انجام: مراد شارح این نیست بلکه مرادش این است که استعانت باسم غير استعانت به مسمی است. فافهم القليل و استغن عن الكثير فان العلم نقطة كثرها الجاهلون.
چاپ: با تصحیح محمد حسین درایتی، گنجینه بهارستان، بخش علوم قرآنی و روائی-۲، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، تهران، زمستان ۱۳۸۳ش
[منزوی ۱۰/۱؛ الذريعة ۴۲/۳]
۱- تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۴۰۷۰/۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، بیتا؛ جلد: مقوا، عطف تیماج، ۴۲گ (۱پ-۴۲پ)، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۳×۲۱سم [ف: ۳۸-۹۳]
۲- تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۹۸۲/۴
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، بیتا؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج مشکی، ۸۶گ (۵۴۲-۶۲۷)، ۲۰ سطر (۹/۵×۱۷/۵)، اندازه: ۲۱/۵×۳۵سم [ف: ۱۰-۱۸۹۵]
● تحفة الحائرية / اصول فقه / عربی