آغاز: بسمله، حمدله اما بعد پس جمعی از برادران ایمانی و دوستان روحانی فقیر را ترغیب و تحریص نمودند بر تحریر کتاب طهارت
خط: تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن ۱۳؛ افتادگی: انجام؛ ۹۸گ، ۱۵-۱۹ سطر، اندازه: ۱۷×۲۰سم [ف: ۲-۷۵۹]
● تحفة الاخیار در شرح مونس الابرار / کلام و اعتقادات / فارسی
tohfat-ol axyār dar š.-e mūnes-ol abrār
قمی، محمد طاهر بن محمد حسین، -۱۰۹۸ قمری
qomī, mohammad tāher ebn-e mohammad hoseyn (-1687)
وابسته به: مونس الابرار؛ قمی، محمد طاهر بن محمد حسین (-۱۰۹۸)
تاریخ تألیف: ۱۰۷۵ق
محمد طاهر قمی قصیدهای به فارسی در ستایش امیر مؤمنان و نکوهش از صوفیان به نام «مونس الابرار» سروده بدین گونه: آغاز: «به خون دیده نوشتیم بر در و دیوار ×× که چشم مردمی از اهل روزگار مدار»، آخرین شعری که در نسخه چاپی آمده اینست: «رهی که غیر شریعت بود یقین باشد ×× ره ضلالت و سر منزلش بود سردار». او میخواهد در این کتاب این قصیده را شرح کند. او در این کتاب از «سلطان العارفین والد السلاطین و الخواقین المروجین للدین سلطان صفی الدین العلوی الحسینی الموسوی» و شاه عباس ثانی و از سال ۱۰۷۵ یاد کرده است.
نکتهای که از این کتاب برمیآید این است که قمی در چند جا از «تبصرة العوام» یاد میکند و آن را از سید اجل ابوتراب مرتضی بن داعی حسینی میپندارد. دیگر اینکه او از غزالی بد میگوید و او را سنی میداند و «سر العالمین» را از او میپندارد و دال بر تشیع او نمیداند. در آن از «السهام المارقه» یاد شده و از «مجالس المؤمنین» شوشتری خردهگیری شده است. (دانش پژوه)
در این شرح بخش اول را بر پنج «مطلب» تقسیم نموده و بخش دوم را در بیست و پنج «مطلب» و در پایان تتمهای است مشتمل بر مذمت فلسفه و بعضی از فیلسوفان. آنچه چاپ شده اولاً بخشی از آن است و ثانیاً با برخی از نسخهها تفاوت بسیار دارد.
آغاز: الحمدلله رب العالمین ... بدانکه چون محتاج رحمت اله قادر محمد طاهر این قصیده را که مونس الابرار موسوم است درمنقبت حضرت امیرالمؤمنین
انجام: چو مونس دل ابرار شد قصیده من ×× شده است نامش ازآن روی مونس الابرار
چاپ: نیمه نخست این کتاب به سال ۱۳۳۶ ش در ۲۲۸ صفحه با مقدمهای در رد تصوف به چاپ رسیده است
[نسخههای منزوی ۹۰۷/۲؛ مشار فارسی ۱۱۹۸/۱؛ هدية العارفين: ۳۰۱/۲؛ الذريعة: ۴۱۷/۳ و ۲۸۰/۲۳ - ۲۸۱؛ فهرستواره منزوی ۱۷۵/۹]
شرح و حواشی:
۱- تحفة العشاق؛ شریف قمی، محمد کریم (قرن ۱۱)
۲- هداية العوام و فضيحة اللئام = نصيحة الكرام و فضيحة اللئام؛ عصام، محمد بن نظام (-۱۱)
۱. قم؛ فیضیه؛ شماره نسخه: ۱۶۸۹/۷
آغاز: اما بعد بدان که چون محتاج رحمة الله محمد طاهر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱ و ۱۲؛ این نسخه با نسخ چاپ شده و شناسانده شده در فهرست منزوی ۹۰۷/۲ برابر نیست و بسیار کوتاه تر است؛ ۱۵ سطر، اندازه: ۱۲×۲۱سم [ف: ۳-۱۱۸]
۲. تهران؛ حقوق؛ شماره نسخه: ۱۲۰-ب
آغاز: برابر؛ انجام: دانی که چیستهای و هوی این جمع ×× جمع آمده درس جهل تکرار کنند
فهرستی از مطلبها که ناشر در آغاز چاپی آورده است در خود کتاب نیست و استنباط خود ناشر است و تازه هم پیدا نیست که هرمطلبی که او یاد کرده در کدام صفحه کتاب آمده است. شرح ۱۷ بیت در نکوهش از فلسفه و کفر ابن سینا و پیروانش و بیتهای دیگر که در پند و اندرز و ستایش است به چاپ نرسیده و در نسخه ما هم نیست. اینک با سنجش دو نسخه خطی و چاپی فهرست مطالب تا آن اندازه که در این دو نسخه هست میآورم: مطلب یکم در نسخه ما نیست و در چاپی هم پیدا نیست که کجا است. فصل: علما و تابعان آنها، فصل: دو معنای اولیاء الله، فصل: رهبانیت، فصل: صومعهنشینان، مطلب دوم در بیان حدیث «الشريعة اقوالی و الطريقة افعالی و الحقيقة احوالی»، فصل: مجتهدان طریقت و تار کان اهل بیت، فصل: تفسیر «انا الله و انا الحق» بفنانه بوحدت وجود یا حلول و اتحاد؛ فصل: کنه خدا مجهول است، مطلب سوم در نسخه ما افتاده است و در چاپی هم به دست نیامد که کجا است، مطلب چهارم در بدعتهای حلاج و بایزید، مطلب پنجم در برخی از عاشقیهای مبتدعان، مطلب ششم در عشق مبتدعان به خدای و بدعتهای دیگر آنها، فصل: غنا و شعر خواندن در خانقاه و مسجد، فصل: برخی از سخنان علاء الدوله، مطلب هفتم در شمهای از کلمات محیی الدین. مطلب هشتم سرگذشت ملای زوم، مطلب نهم سلسله نوربخشیان و معروف کرخی و مشایخ دیگر، فصل: گروهی دیگر از بزرگان سنی صوفی، مطلب دهم سرگذشت بایزید بسطامی.؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۱؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ در هامش نسخه ما (گ ۱۰۰ر) حاشیهای است گویا از خود قمی و در آن از آقا صفی خادم اهل مصیبت و عزا یاد شده و در چاپی نیامده است. این نسخه برابر است با س ۱۹ ص ۱۴ تا س ۱۰ ص ۲۲۰ چاپی، میان برگ ۴۷ و ۴۸ نیز افتاده است از س ۱۰ ص ۸۱ تا س ۸ ص ۹۲ چاپی، در گ ۱۰ ر چنین آمده است: «عصام گوید که صاحب قصیده چون باین مقام رسیده چند بیتی دیگر از آن قصیده نوشته