فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۷، ص ۳۱۲

۳۱۲ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۷
بوده باشد. باید افزود که درباره مؤلف آگاهی‌های بیشتری در دست نیست، جز اینکه اثر دیگری از وی با عنوان «وسیلة المقاصد إلى أحسن المراصد» در موضوع لغت فارسی در برخی فهرست ها معرفی شده است که بر اساس ماده تاریخ «برات منیر» در سال ۹۰۳ق تألیف گردیده است. نکته جالب توجه این است که در بیشتر این فهارس تاریخ تألیف وسيلة المقاصد سال ۱۱۳۵ یا ۱۱۶۳ق و تاریخ درگذشت خطیب رستم نیز پس از سال ۱۱۶۳ق گزارش گردیده است! و این در حالی است که تاریخ کتابت برخی نسخه‌های «وسیلة المقاصد» همچون نسخه کتابخانه اورخان غازی (ضمن کتابخانه ملی بورسا-ترکیه) سال ۹۴۴ق و دو نسخه کتابخانه TDK در آنکارا-ترکیه سال‌های ۹۶۰ و ۹۶۵ق می‌باشد! (حسین متقی) تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۴۰۸/۸ کر آغاز: بسملة، الحمدلله الذی خلق الآدم [كذا] و علمه الأسماء العليم الذى لايغيب عن علمه شيء فى الأرض و لا في السماء ... اما بعد چنین می‌گوید این فقیرترین و نیازمند کمترین ... که در بندگی مرشد السالکین و مفخر العاشقین ... شیخ ادهم بن شیخ سنان الشهیر بحاجی فنایی النکوری بود ... تعلیمی نمود و رغبت ایشان را بزبان پارسی بیش تر دید، خواست که برآورد ... زبان فارسی در بیاموزد آن مقداری که ز دستش آید که السخی ما ملک و لیکن دست از روزگار گریبانش تافت ... پس این رساله را بقدر الوسع و الطاقة در بیان آورد و برای عزر [كذا] تقصیر فرستاد کی العزر [كذا] عند الکرام مقبول و بر پنج باب مرتب کرد و نیز حروف تهجی را بثلث حرکات اعتبار گرفت چنان که متعلمانرا آسان نماید ... ، الباب الاول ... آفریدن: یرتمق؛ آمرزیدن: يريغمق؛ آرامیدن: دکلنمک؛ انجام: فصل زمستان: قیش فصل؛ کانون اول: الک فیش آی؛ کانون ثانی: اورته قش آی؛ شباط: صوک قیش آی؛ در اسماء شهور عربی بر ترتیب سال: محرم، صفر ... ذی الحجة، در بیان تاریخ کتاب (سال ۸۷۸هـ) بر خدای خالق جن و اناس ×× حمد بی حد و فراوانش سپا / شد تمام این تحفة الاخوان من ×× با عنایات خدای ذی المنن. بیستم روز ربیع الاولست الحمدلله على الأتمام و الصلوة على نبيه محمد سيد الأنام و على آله و أصحابه الكرام خط: نستعلیق مایل به نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۱۲؛ مصحح، با این حال اغلاط فراوانی در آن راه یافته، گویا کاتب نسخه، زبان فارسی را بخوبی نمی دانسته است!، در انجام دو برگ (۱۷۹ب-۱۸۱ب) فوائدی مشتمل بر نقل مطلبی درباره نظامی گنجوی با آغاز: «حکی أن الشيخ النظامى صاحب الخمسة رحمه الله؛ قيل أنت فى أكثر أوقاتك مشغول بالكلام و نظمه ...»، غزلی در ۱۲ بیت از مولانا جلال الدین رومی با مطلع: «نی دوست هر کسی را دیدار می‌نماید ×× نی هر حقیر را شه رخسار می‌نماید»، نیز ابیاتی دیگری از وی همچون این ابیات که بخشی از غزل مولاناست: «شکل نبات اندر زمین ز آب جگر دارم غذا ×× یکبار می‌بالد کیا من بارها بالیده ام / مانند طفل اندر شکم من پرورش دام بخون ×× یکبار زاید آدمی من بارها زاییده ام!»، یک قطعه از ابن یمین: «در ره، گاوی گفت با گاو دگر ما زمین سخت آسان می‌کنیم خوردن ما مشت کاهی بیش نیست از برای دیگران جان می‌کنیم!»، نیز برخی لغات مشکل فارسی با ترجمه ترکی عثمانی آنها که به نقل از لغات الفرس آمده است. نیز حدیثی نبوی در شفا و امان ماندن از برخی بیماریها همراه فوائد دیگر، در برگی الصاقی که در آن آمارهایی نسبت به عدد ابیات دفترهای مثنوی معنوی به خط رقعه آمده است: دفتر اول ۴۰۴۰ بیت، دفتر دوم ۲۸۴۰ بیت، دفتر سوم ۴۸۵۶ بیت، دفتر چهارم ۲۸۷۰ بیت، دفتر پنجم ۴۲۵۲ بیت، دفتر ششم ۴۹۶۷ بیت که مجموع عدد ابیات آن اثر به اشتباه ۲۵۸۲۶ بیت عنوان شده است، زیرا مجموع آن اعداد ۲۳۸۲۵ است! باید دانست که مرحوم سعید نفیسی در مقدمه لب اللباب کاشفی، عدد ابیات ۶ دفتر مثنوی را ۲۵۶۳۲ بیت و جالب اینکه دانشمند ترک شیعی، مرحوم شمس الدین سامی در قاموس الاعلام (ج۵، صص ۳۷۸۱-۳۷۸۲) عدد ابیات مثنوی را تا ۴۷۰۰۰ بیت نیز رسانده است، که قاعدتاً آن رقم به انضمام ابیات دیوان شمس بوده است!؛ کاغذ: فرنگی نخودی ضخیم، ۲۷گ (۱۵۳پ-۱۷۹ر)، ۱۰سطر، اندازه: ۱۳×۱۸سم [ف: ۲/۴۰-۳۸] ● تحفة الاخوان / درایه، اخلاق / فارسی tohfat-ol exvān واعظ مرندی، محمد سعید، -۱۲۶۶ قمری vā‘ez-e marandī, mohammad sa‘īd (-1850) کتابی در معارف اسلامی و اخلاق و مطالب مربوط به حدیث و روایت در یک «مقدمه» و سه «فایده» و «خاتمه»: مقدمه در بیان اموری که تعلق به فوائد سه گانه دارد؛ فایده ۱. دانستن اصطلاحات اهل حدیث؛ فایده ۲. شناختن مجتهدین و پاره‌ای از کتاب‌های ایشان؛ فایده ۳. رموز ائمه (ع) و بعضی از علماء؛ خاتمه در نکت متفرقه بر سبیل موعظه دارای دوازده «مطلب». خاتمه از اصل آن مفصل‌تر است و مطالبی به تفصیل در پند و اندرز و موعظه و شکایت از واعظان عصر خویش آورده است. آغاز: شکر و سپاس ثنا و حمد و ستایش مالایحصی مر واجب الوجود را سزاست که به امر کاف و نون ما سوی ذات مقدس خود. انجام: و نامه اعمال او را از سیئات پر کردیم و شرمندگی بردیم سبحان ربک رب العزة عما يصفون وسلام على المرسلين و الحمد لله رب العالمين. [الذريعة ۴۱۵/۳؛ فهرستواره منزوی ۳۶۰/۶] ۱. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۶۷۶۰/۱-۳۴/۱۳۰
۳۱۲

گزارش اشکال یا پیشنهاد