سلامهای خاص که بعد از سلام عام منعقد میگردد حالتی ... دیده ام که گفتنی نیست]. از سپهر با عنوان «سپهر کجرفتار» و از ناسخ التواریخ و روضة الصفای ناصری یاد میکند و مؤلفان آنها را گزافهگو و اغراقنویس میخواند [در ص ۱۰۲ میگوید: چون غالب مردم منتهای میل را به دانستن تاریخ صحیح قاجاریه دارند و اطلاعات ایشان منحصر است به خواندن روضة الصفای ناصری و ناسخ التواریخ که آن دو مورخ یا از عدم علم از اصل مسئله یا از راه تملق و اضطرار ... نوشته اند از صحت دور و به اغراق نزدیک است. هر چند اطلاع این احقر هم سطحی است و آنچه میدانم از مأخذ نگارش مورخین ... همین عصر است ولی از تتبع ... مرا از این تتبع ... و حصول اطلاعات خارجی میتوان چیزی نوشت که صحیح تر از نگارش دیگران باشد ... مرا از این تحریر جلب منفعتی در نظر نیست ... به تصدیق و تکذیب هیچ کس کاری ندارم و نگارش خود را قابل ملاحظه اهل فضل و ادب نمیشمارم ...» در آغاز این قسمت چنین آرد: «اگر چه مقصود این گمنام از نگارش این منتخب بعضی دقائق و نکات بود که شاهزاده عضدالدوله در تاریخ نسوان خاقان ... نوشته بود ... لکن اختیار قلم با من نیست ...» در جای دیگر که به رفتار غیر انسانی آغا محمد خان با لطفعلی زند اشارت میکند، میگوید: «من مدعی درست نویسی هستم والا روضة الصفا و ناسخ ... مسجع و مقفاتر از این رساله است». مؤلف در اول این تاریخ مختصر درباره سپهر آرد: «سپهر کج رفتار میرزا تقی خان لسان الملک به اعتقاد عموم ... مورخ آگاه این دوره است و به قول خودش سطری به کذب نرانده ... منصفان دانند ... و عاقل از اوراق تألیفات وی چه خواند ... این بی دیانت ... منتهای خیانت ورزیده و زحمت خود را به هدر داده».] و خود ادعاء درست نویسی دارد و نویسنده مدعی است کوشش میکند از مآخذ معتبرتر نقل کند؛ بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج قرمز، ۶۲گ (۱۰پ-۱۹ و ۴۴پ-۹۵ر)، اندازه: ۱۳/۵×۲۱/۵سم [ف: ۲۳-۳۳۹]
۴. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۸۶۸/۲۰
آغاز: در مجلد اول ازین کتاب جملی از محامد مأثور و مواقف مشهور امیر تاج بخش فتحعلی خان و پادشاه جهان جهانگشا محمد حسین خان تولاهما الله برضوانه یاد رفت و ترجمه مآثر و تذکره مفاخر شاه شهید سعید آقا محمدشاه و خاقان مغفور مبرور فتحعلی خان تغمدهما الله بغفرانه موشح و مذیل گشت درین مجلد بندی ازلباب حکایات و نقاوه روایات عهدماضی و روزگار سلطنت ... ناصرالدین شاه قاجار خلد الله ملکه نگاشته میآید؛
انجام: و غیث المحتاجین نمودار فره ایزدی ستوده عهد در مردی و تجردی در.
مقدمه کتابی است که جلد اول آن در شرح زندگی فتحعلی شاه (۱۲۱۲-۱۲۵۰ق) نوشته شده بود و مؤلف قصد داشته در جلد دوم حکایات عصر ناصری (۱۲۶۴-۱۳۱۳ق) را تحریر کند؛ خط: نستعلیق و شکسته، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: صنعتی نخودی و نیلی آهار مهره، جلد: مقوای سفید عطف میشن زیتونی، ۱گ (۷۶ر)، اندازه: ۱۱×۲۱/۴سم [ف: ۲۹/۱-۱۸۱]
۵. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۸۹۶۸/۱۳
آغاز: یادگار دودمان فریدون و جم فرزند ملک الملوک عجم شاهزاده معین الدین میرزا در سال ۱۲۶۸ چهار ساعت پیش از آن که آفتاب در جهت مغرب افول کند در طهران متولد گشت
مقدمه یکی از تواریخ قاجاریه است که در نسخه به نامش اشارهای نشده. بخش موجود در نسخه ما ناقص است. آن چه از همین چند صفحه به دست میآید این است که کتاب شرح حال ناصرالدین شاه قاجار (۱۲۶۴-۱۳۱۳ق) است و مجلد اولش تا وقایع جشن نصب ولیعهد همزمان با روز میلاد خاتم انبیاء، را دربر خواهد گرفت؛ خط: نستعلیق و شکسته، بیکا، تا: اوایل قرن ۱۴؛ کاغذ: فرنگی نخودی و فستقی، جلد: چرم قهوهای ضربی با ترنج، ۴ص (۷۶-۷۹)، اندازه: ۱۲/۶×۲۱/۸سم [ف: ۲۹/۱-۴۹۴]
۶. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۹۲
تاریخ سالانه است تا فتح علی شاه؛ خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: فرنگی [نشریه: ۱۱-۸۸۶]
۷. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۰۱۸/۴
آغاز: بذکر نسب این طایفه قاجار عمویی ما و حسب نسب جلیله جلادت شعار خدیو کامکار خصوصاً حکایت گذار و وقایع نگار است آنچه از تتبع سیر و اخبار معلوم و مستفاد است و دانشوران ترکمانیه دشت قپچان را نیز خلفا عن سلف در یاد این است که در نواحی ترکستان قصبه ای بود مسمی بترکستان این طایفه جلیله با اتباع خود در آنجای سکنا داشته اند و ایشان پنج برادر بوده اند و بمقتضای شهامت پیوسته زبان بمنظوم این مضمون میکشاد که: ما پنج برادری که از یک پشتیم ×× در پنجه روزگار پنج انگشتیم / چون فرد شویم در نظرها علمیم ×× چون جمع شویم در دهن ما مشتیم؛ انجام: یکی از از بار یافتگان دربار معدلت مدار به تبلیغ یر لیغ بلیغ و اتمام فحوای فرمان قضا تبلیغ در رکاب شاهزاده والا تبار پی سپار آمد و تتمیم این حکایت در موضع خود خواهد رفت اکنون مصراع: همانا فرض ترزین کار دارم ×× ذکر عزیمت جعفر قلی خان.
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۳؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی ضربی مقوایی، ۲۸گ (۴۹۸ر-۵۲۵ر)، ۱۹ سطر (۱۰×۲۰)، اندازه: ۱۴×۲۴سم [ف: ۸-۶۳۶]
۸. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۵۳۶۰/۱-۲۷/۳۰
آغاز: ظهور گشت شانا بشان و حالا بحال تکمیل تربیت پذیرفت تفصیل این اجمال آنکه ایل جلیل قاجار از ارو میمون؛ انجام: ببخشائیم نعمت جاودان اللهم فتمم احسانک الى فيما بقى من عمری كما احسنت على فيما مضى منه
به نام فتحعلی شاه (۱۲۱۲-۱۲۵۰) ساخته، و در تاریخ خاندان قاجاریه است؛ خط: نسخ، بیکا، تا: رجب ۱۲۸۱ق؛ جلد: تیماج قهوهای، ۸گ، ۱۴ سطر، اندازه: ۱۷×۲۶سم [ف: ۲-۷۰۰]