علامه حائری مازندرانی، محمد صالح بن فضل الله، ۱۲۹۷-۱۳۹۱ قمری
‘allāme hā’erī māzandarānī, mohammad sāleh ebn-e fazl-ol-lāh (1880-1971)
تاریخ تألیف: دهه دوم ربیع الاول ۱۳۵۵ق
رسالهای است تحقیقی درباره منطق. قبل از دیباچه چنین آورده است: «هذه رسالة فی تاریخ فن المنطق و تشخیص مؤسسه المحقق تتضمن تاریخ افلاطون و ارسطو و زینون الیائی والرواقی و غیر هم و غیر ذلک من الفوائد المهمة الفناها فی العشر الثانی من ربیع الاول ۱۳۵۵هـ»
آغاز: نحمدک یا من وهب المنطق لا رسطو و وقاه ممن یبطش به او یسطو و نشکرک علی تعلیمک لنا المیزان و فضلک بالقول الفصل بین نوعی المغالطة و البرهان و الصلاة و السلام علی من تکاملت الانواع لوجوده
مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ض ۲۷۰۲۱
آغاز: برابر؛ انجام: قلنا عموم مستوعبة و هموم مغصوصة فالحمدلله علهذا القدر من التوفیق او اللعب الدقیق او التفریح الانیق ... و انا مؤلفها
خط: نسخ و نستعلیق، کاتب = مؤلف، بیتا؛ اهدایی: کتابخانه آیةالله شیخ محمد صالح حائری در تیر ۱۳۵۱؛ کاغذ: خط دار فرنگی، جلد: مقوا، ۲۳گ، اندازه: ۱۷×۲۲/۵سم [ف: ۲۴-۲۶]
● تاریخ عالم / تاریخ عمومی / فارسی
tārīx-e ‘ālam
فروغی، ابوالحسن، ۱۲۶۳-۱۳۳۸ شمسی
forūqī, ab-ol-hasan (1884-1959)
مؤلف هنگامی که معلم دارالفنون و علوم سیاسی بوده خلاصه تاریخ اروپا و امریکا و خاور دور را (در قرن-۱۹م) در ۱۵ «فصل» و یک «خاتمه» نوشته است. خاتمه کتاب در اوضاع حالیه عالم است و گویا برای دانشجویان و دانش آموزان نگاشته باشد.
آغاز: بسمه تعالی مقدمه، مقدمات و علل انقلاب کبیر فرانسه شورش است که واقع شده است در آن واحد بر چند چیز یکی آثاریکه از اوضاع شوالیه باقی بود دیگر استبداد سلطنت که در قرون جدید تولید شده بود
انجام: و امروز فلسفه تکامل و ارتقاء مبنای تاریخ طبیعی و علوم راجعه باحوال انسان است حاصل آنکه نتیجه تحقیقات علمی جدید اعتقاد بیک ترقی قهری طبیعی در دنیا گردیده است باقی کیفیات از تمدن معاصر مشهورتر از آن است که قابل تذکار باشد.
[فهرستواره منزوی ۵۸۲/۱]
۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۳۲۶
آغاز و انجام: برابر
خط: شکسته تحریری، کا: عبدالحسین هژیر، تا: شوال ۱۳۳۷ق؛ دو صفحه قبل از آغاز را مرحوم هژیر در مورد تاریخنویسی و درباره وطنپرستی و نیز توصیف شخصیت علمی و سیاسی مؤلف کتاب (فروغی) اختصاص داده و در یک صفحه فهرست مندرجات نسخه را نگاشته است و مطالب نسخه به فصولی چند منقسم گردیده است اسماء اعلام خارجی را نیز به لاتین نوشته؛ کاغذ: سفید خط دار پستی، جلد: تیماج مشکی، ۲۳۹ص، ۲۰ سطر، اندازه: ۱۳/۵×۲۱سم [ف: ۱۰-۱۰۹۸]
۲. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: ۴۸۴۴-۲۴/۱۴۴
آغاز: بسمله (نژادهای انسان) برادر عزیز من- مردم روی زمین همه بیک ... و صورت نیستند واز جهت رنگ پوست بدن و حالت چشم و بینی؛ انجام: اورشلیم از دست مسلمین ... از فرانسه از راه قسطنطنیه عازم بیت المقدس شدند سنه ۱۰۹۶میلادی.
کتاب کوچکی است که برای تدریس تاریخ در مدارس ابتدایی کلاسهای پنجم و ششم توسط ذکاء الملک تألیف شده است؛ خط: تحریری، کا: احمد صدرزاده مازندرانی، تا: ۱۴رمضان ۱۳۴۰ق؛ از روی چاپ سنگی استنساخ شده؛ جلد: تیماج قهوهای با ترنج و سرترنج، ۲۸۰گ، ۲۰ سطر، اندازه: ۱۱×۱۷سم [ف: ۲-۶۹۷]
● تاریخ عالم / شعر، تاریخ / فارسی
tārīx-e 'ālam
عنوان نگار، تقی بن محمد، ق ۱۴ قمری
'onvān-negār, taqī ebn-e mohammad (-20c)
مثنوی بسیار مفصلی است از ابتدای خلقت حضرت آدم (ع) تا عصر سراینده با سرآغازی دارای ده «فایده» و شرایط تاریخنویسی و نیاز حکام و زمامداران ممالک به خواندن تواریخ امتها. تخلص ناظم در پایان هر مقطع از این منظومه «دبیر اعلم» میباشد.
قم؛ مرکز احیاء؛ شماره نسخه: ۵۰۰
آغاز: بشکر منعمی دیباچه آغاز ×× که نطق از حمد او گردیده ممتاز / بفهرست مفاخر انبیا را ×× بود حمد و ثنایش زینت افزا؛
انجام: خدا داند ز بدو و از نهایت ×× دبیر اعلم آرد بس حکایت / ز حق خواهد صلات و افره خوش ×× که دارینش کند خلاق دلکش
این نسخه که دارای حدود هجده هزار بیت است تا سلطنت یزدجرد گزارش شده و گویا نیمی از منظومه باشد؛ خط: نستعلیق، کاتب = مؤلف، بیتا؛ محشی؛ جلد: مقوایی عطف پارچه، ۲۸۸گ، ۲۵ سطر، اندازه: ۱۱×۱۷/۵سم [ف: ۲-۱۲۱]
تاریخ عالم آرای عباسی ← عالم آرای عباسی