این تاریخ که قسمت اول آن افتاده پس از نعت پیغمبر اسلام، ابتدا امر سلطنت را به پیش میکشد و وجود سلطان را برای ملک لازم میداند و بعد بهتفصیل از آداب ملکداری سخن میگوید و در ضمن آن آراء دیگران را در این زمینه بیان دارد. ادامه مطالب آن چنین است: فصلی با عنوان «آداب و خصال اتباع و حواشی ملوک» که در آن نشان داده میشود که حواشی سلطان بایست به چه آدابی متأدب باشند و چه کنند تا ملک روی سعادت ببیند؛ مسأله خصال وزراء و آداب وزیری و نیز مسأله «عدل» میرسد؛ رسالهای از خواجه نصیرالدین طوسی در مورد عدل و مؤلف میگوید که او چگونه عدل و آداب مملکت داری را به هلاکو آموخت در ذیل این مطلب مسأله خراج و حفظ اموال عمومی و خرج خاصه سلطنت و بیت المال را شرح میدهد؛ رقت و خداترسی پادشاهان که نویسنده آن را لازم خصلت ملوک و سلاطین میداند؛ «سیاست منزل و سیاست مدن» مربوط به شاه و قصه احوال جامع این تاریخ با این عنوان: «قصه احوال جامع این تاریخ و ذکر توقفی و تأخیری که در مجلد سیم افتاد». متأسفانه در همه موارد نویسنده نامی از خود نمیبرد و در آن خود را «بنده نویسنده» ذکر میکند و در ذیل این عنوان میگوید وقتی ترکان خاتون گفت باید ترتیبی برای حفظ اموال اوقاف شود و به وجهی از آنها نامبرداری گردد من چون به سابق حجابت مرحوم مجدالملک داشتم و در این کار وارد بودم قبول کردم که این کار کنم؛ «قصه احوال مهد اعظم عصمة الدینا و الدین قتلغ ترکان طیب الله ثراها و جعل الجنة مثواها»؛ واقعه بغداد به نقل از نسخهای که به قلم خواجه نصیرالدین طوسی است و چگونگی حکومت قتلع ترکان بر کرمان؛ صفت عدل و شفقت این معصومه جهان را در حق فقرا؛ قصه وقایع قتل اتابکان فارس و داستان وقایع فارس و آمدن لشکر حنیانوین به کرمان و رفتن ایشان به ولایت شبانکاره و شهید شدن ملک مظفرالدین مبارز؛ «قصه آمدن بیگی خاتون دختر ارغون اغا بکرمان و ذکر مناکحت و مزاوجت او با سلطان مظفرالدین»؛ قصه احوال تاج الدین ستلمش و پسران او؛ «مسلم شدن سیرجان و مضافات آن ترکان را»؛ «دی ... حالات و حوادث که بعد از مراجعت خداوند ترکان سمت ظهور یافت در آخر سالها آخر سنه سبعین»؛ «قصه آمدن سوار ده هزار لشکر نکودر قهر هم الله بولایت فارس و کرمان و هرموز و شبانکاره و ذکر خرابی ولایات و غارت و تاراج و کشتن مردم»؛ «وفات ملک هرموز محمود احمد و دیگر منازعتی که میان فرزندان او رفت و آمدن بنتی بنت ابی النصر بدارالملک و کشته شدن تهمتن بردست سیف الدین و فتنهها که در آن ولایت هرموز انگیخت»؛ «قصه روان شدن موکب خداوند صفوه الدنیا و الدین پادشاه خاتون باردو پادشاه جهان اباقاخان»؛ «قصه حالات و حوادث که بعد از آن که خداوند عالم صفوة الدنيا والدين پادشاه خاتون خلدالله ملکها متوجه اردو گشت سمت وقوع یافت»؛ «قصه حوادث وقایع سال ششصد هفتاد و چهار»؛ دیگر موقوفات ترکان خاتون آمده؛ «قصه وقائع سال سال ششصد و هفتاد و پنج و از آنجمله کشته شدن مبارکشاه است»؛ «قصه رفتن سلطان مظفرالدین باردو اباقاخان و عزل خواجه شرف الدین حسن بوقت مراجعت»؛ «قصه بیادبیها و بیرسمیها که خواص سلطان مظفرالدین اساس نهادند»؛ «قصه احوال سلطان مظفرالدین در غیبت خداوند ترکان»؛ «قصه رسیدن موکب خداوند ترکان به سرحد ولایت کرمان و گریختن تاج ستلمش و پسران از خدمت سلطان و رفتن به سیستان»؛ «قصه وصلتی که میان ملک شمس الدین محمد بیک و بین ترکان رفت و رفتن او به یزد»؛ «قصه جنگ براق و اباق خان که در گاز رگاه براه افتاد و ذکر رفتن سلطان مظفرالدین بمدد از کرمان و زخم خوردن او در آن جنگ و کشتن سلیمانشاه». نسخه ناتمام پایان مییابد. شاید این تاریخ همان تاریخ شاهی باشد که برای سلاطین قراختائی کرمان نوشته شده است.
چاپ: چاپ باستانی پاریزی در ۱۳۴۵ش
[فهرستواره منزوی ۸۷۹/۲؛ چاپ باستانی باریزی در ۱۳۴۵]
تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۲۸۷۸
آغاز: و آن شدند چون ایشان برفتند چشم باز کردم؛ انجام: چون کمر و سلاح از زر دید از خوف ...
در فهرست بدون نام مؤلف است؛ خط: نسخ، بیکا، تا: محتملاً قرن ۹؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ کاغذ: اصفهانی، جلد: مقوایی رویه بلغار مشکی با ترنج و نیم ترنج، ۲۷۷گ، ۱۱سطر (۱۱×۱۴/۵)، اندازه: ۱۹/۵×۲۳/۵سم [ف: ۶-۵۵۵]
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۲۴۱-ف
نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها ف: ۳-۳۵]
● تاریخ شاهیه نیشابوریه / تاریخ / فارسی
tārīx-e šāhīye-ye neyšābūrīye
همدانی، قاسمعلی
hamadānī, qāsem-‘alī
تاریخ پادشاهان نیشابوری (اود) که در شمال هند سلطنت میکردند و پایتخت آنان لکهنو بود از سال ۱۱۱۸ که جد این خاندان امیر محمد از نیشابور به هند رفت تا زمان شکست آنها به دست انگلستان.
تهران؛ مرکز فرهنگی خراسان؛ شماره نسخه: ۱۹عکسی
بیکا، بیتا؛ ۱۷۳ص [جنگ: ۱-۴۴۷]
● تاریخ شرق / تاریخ / فارسی
tārīx-e šarq
اقوام باستانی مشرق زمین گاهواره تمدن و نشانههای تمدن آنان