فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۶، ص ۲۶۸

۲۶۸ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۶
مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه موسوم گردانیده‌اند و کمترین بی بضاعت شیخ حسین زاهدی ... چهل باب از ابواب که به سرحد انات رسیده است و محتاج الیه سالکان است ابراز نموده به عبارات فارسی و الفاظ قریب به فهم شرح نماید و در ذیل هر باب آنچه از مشایخ عظام بالاصالة و یا بالمشافهة معلوم او شده باشد بنابر مصلحت وقت معروض نموده آید ...». ابواب آن عبارت است از: معرفت، رضا، افتتاح الصلوة، صوم، حج ، جهاد و ریاضت، اقتدا، توبه، ذکر، عزلت، صمت، نوم، زهد، تقوی، صدق، ورع، اخلاص، توکل، تفویض، یقین، حب الله، شوق، راحت، حسن خلق، غض البصر، تکلیف، اخذ و عطایا، حزن، بر الو الدین، آفة العلما، معرفة الجمیل، مدح و ثناء، طمع، فساد، وسوسه، صفة الدین، حسد، خوف و رجاء و حقيقة العبودية. وی نخست تمام متن یک باب را نقل می‌کند و با عنوان شرح به ترجمه آن و سپس با عنوان «بیان» به تفسیر و توضیح و نقل سخنان دیگران و روایات دیگر می‌پردازد. پس از پایان شرح و بیان چهل باب خاتمه‌ای در بیان مبدأ و معاد نهاده که ناقص است و ظاهراً بیش از این تألیف نشده است. آغاز: حمد و ثنای که مقربان ملاء اعلی و منشیان عالم بالا و خلوت نشینان خطه غبرا نسخه ای از ادای آن عاجز آیند ... اما بعد سالکان و عارفان موحد پوشیده نماند که مضمون حدیث الشریعة اقوالی و الطریقه احوالی و الحقیقه حالی بر عالمیان ظاهر است بناء علی هذا حضرت امام ناطق ... جعفر الصادق (ع) در صدد تبیین وی در آمده و معانی او را با عبارات مختلفه و اشارات لایحه بیان فرموده اند و فتح الباب خزائن او نموده و اعظم الموحدین و قطب المجتهدین شیخ زین الدین المشهور شهید ثانی توفیق تألیف یافته ... [دنا ۵۸۰/۲ (۱۱ نسخه)؛ نسخه‌های منزوی ۱۰۶۶؛ رجوع شود به مقدمه آقای محدث بر شرح عبدالرزاق گیلانی بر مصباح الشریعه که با کوشش و تعلیقات ایشان چاپ شده و نیز لغت نامه دهخدا: زاهدی-شیخ حسین؛ الذریعه ۱۱۵/۲۶؛ فهرستواره منزوی ۱۵۸/۷] ۱. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۹۵ خط: نسخ و نستعلیق، بی‌کا، تا: ۱۰۱۶ق؛ یادداشتی درباره کتاب و مؤلف که مؤلف مصباح الشریعه را شهید ثانی دانسته، در برگ پایانی یادداشتی در باره تاریخ کتابت از محمد در رمضان ۱۳۳۹؛ جلد: تیماج قرمز، ۱۴۰گ، ۱۵سطر، اندازه: ۱۲×۱۹سم [ف: ۱-۲۱۶] ۲. اصفهان؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۳۰ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۱۰۱۶ق؛ کاغذ: سپاهانی [نشریه: ۱۱-۹۰۵] ۳. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۸۶۵۰ آغاز: برابر؛ انجام: اگر چه هست عیان از فروع او ذرات ... خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۲؛ واقف: سیدعلی اصغر اصغر زاده موسوی، اردیبهشت ۱۳۳۸؛ کاغذ: نباتی آهاری، جلد: تیماج مشگی ضربی با ترنج و سرترنج، ۱۳۴گ، ۱۵ سطر، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۱۴-۱۲۲] ۴. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۰۹۳ آغاز: افتاده در دیباچه: و لکن الله رمی و مشار الیه و ما ینطق ... و معتمد علیه ابن هو الاوحی یوحی ... شاهابجها ... (پاره شده) وز معجزه جان دشمنان را خستی؛ انجام: بحق الحق و النبی المطلق. یا رب بکرم فعل بدم پنهان کن ×× رنج سکرات بر تنم آسان کن (دیباچه و پایان) و شعر او هم در آن هست (ص۲۸)؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن ۱۳؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج حنایی، ۱۳۶گ، ۱۴ سطر (۶×۱۴)، اندازه: ۱۱×۱۷سم [ف: ۱۳-۳۰۷۱] ۵. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۲۰۸۳/۱ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: صفر ۱۲۴۹ق؛ کاغذ: پسته ای، جلد: میشن سیاه، ۱۸سطر، اندازه: ۱۴×۲۳سم [ف: ۵-۴۲۰] ۶. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۰۴۳/۱ آغاز: برابر؛ آغاز خاتمه: خاتمه در بیان مبدأ و معاد انسان موافق مذهب اهل شریعت و طریقت؛ انجام: پایان شرح: خواجه علی صفوی: دین میطلبی ز راه حق دور مشو ×× وز بهر جهان غافل و مغرور مشو / نور دو جهان طلب ز طاعت میکن ×× در راه تو ظلمت است بی نور مشو. پایان نسخه: و شک نیست هر که ذات واحد را محیط شناسد بمجموع مظاهره خط: نستعلیق تحریری، کا: ابراهیم بن زین العابدین اصفهانی نعمة اللهی، تا: ۱۲۹۰ق؛ کاتب در دنباله خاتمه بدون اشاره به تمام شدن و یا نشدن کتاب شرحی جالب توجه و مشتمل بر نکات تاریخی نوشته که عیناً (با اغلاطی که دارد) نقل کرده می‌شود: «گر بهم بر زده بینی خط من عیب مکن ×× که مرا محنت ایام بهم بر زده است. در حالت بیحالی و افسردگی (!..) تمام از ناملایمات ایام بخصوص از باب بلیه عام که درین سال میشود (!) کم نام بر تمام اهل ایران واقع گردید و قحط عظیم رخ نمود که هیچ بیننده‌ای نبیند انشاءالله تعالی که نصف ممالک ایران از درد جوع مردند و نصف از نصف دیگر که ربع باشد بممالک فرنگستان و اروپا و انگلستان و روم و روس و افغانستان و طایفه ترکمانیه رفتند و بسیار دیگر بمرض حسبه (!) که اشد از طاعون بود مردند و در دارالخلافه طهران که مقر سلطنت عظما (!) بود در کوچه و بازار از مرده پشته ها و در خارج شهر قبرستان کوه و تلها و مناره ها بلند شده بود از بی کفایتی صدراعظم جدید ایران که میرزا حسین خان و مشیرالدوله قزوینی اصل است لیکن تمام ناس بقدر قوه هر یک نگاه داری و دفن و کفن اموات کردند بخصوص از رجال دولت و گرانی جنس در دارالخلافه بحدی شد که گندم خرواری پنجاه تومان و جو خرواری چل تومان شد لاکن (!) قلیل ایامی که گندم و آردیکه از آهک و گچ و زرت و بعضی چیزهای دیگر در آن بود از حاجی ترخان و سایر ممالک روسیه آوردند همین قدر بود که هر کس از آن نان خورد جان بدر نبرد و مرد بخصوص فقرائی که از بلاد متعدده بدربار معدلت مدار پناه
۲۶۸

گزارش اشکال یا پیشنهاد