فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۶، ص ۱۸۱

۱۸۱ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۶
asrār-e tabrīzī, mohammad kāzem ebn-e mohammad (1849-1898) تاریخ تألیف: بین سال‌های ۱۲۹۴-۱۲۹۹ق. شرح اشعار و زندگی سرایندگان بذله‌گو و شوخ‌طبعان آذربایجان که به پیروی از «تذکره یخچالیه» میرزا محمد علی ندیم اصفهانی تألیف شده است. با آن که بیشتر این شعرا اشعار فارسی هم دارند اما «نگارنده این کتاب مبارک بنای این مجموعه را بر ترکی نهاده» است. مؤلف بر آن بوده که از شعرای معاصر خود یاد کند: «و مخفی نماند هر شاعری که نگارنده کتاب در این مجموعه مبارک نام برده از شعرای معاصرین ماست. بدین معنی که همه اینها در عهد دولت قاجاریه ظهور نموده اند و شعرایی که در عهد ماضیه هم تخلص شعرای معاصرین ماست خواهم نمود». از این رو مؤلف بسیاری از کسانی که از آنها یاد کرده را دیده و سروده‌هایشان را از خودشان گرفته است. مثلاً در شرح حال راغب می‌نویسد: «در حقیقة الامر نگارنده این کتاب مبارک که عمرم به مرحله سی چهار رسیده و با بسیار از صاحبان ذوق ملاقات و مباحثه نموده‌ام». نام شعرای این تذکره چنین است: آتشی مراغه‌ای؛ ارشاد، کربلائی علی؛ اسماعیل؛ افسر اردوبادی، میرزا عبدالله؛ اعمی؛ اشکریز، کربلائی حسینی؛ باقر دلاک؛ بلبل، کربلائی تقی دلال؛ پروانه، آخوند ملا تقی؛ بینوا؛ پرغم، میرزا احمد تبریزی؛ تالاندی مرندی؛ توپچی؛ ثاقب اهری؛ جودی، آخوند ملا ستار روضه خوان؛ جرتاب، صادق؛ حلیم هروی خلخالی، غفار؛ حسن سرابی؛ حقیر مرندی، حاجی میرزا عبدالغفار ماهوت فروش؛ خلیفه سرابی، محمد؛ خادم عطار؛ خیام ثانی؛ دلسوز تبریزی، کربلائی محمد امین؛ درویش بلبل؛ دلریش، کربلائی عسکر جورابچی؛ دلگیر، کربلائی محمد عطار؛ ذکری، کربلائی نجف بازارچی؛ راجی، حاجی ابوالحسن متوفی؛ ربیعی، میرزا عبدالعلی میانه ایی؛ راغب اهری، میرزا موسی اهری؛ رضا صراف؛ زهدی، کربلائی نوروز سبزی فروش؛ سرمست، آقا میرزا باقر کفری؛ سمطوری، سنتوری؛ سید نقاش، سید محسن؛ سلطان؛ ساقی قصه خوان؛ سروری، کربلائی شکرالله؛ شکری، کربلائی کریم حکم آبادی؛ ساعی، میرزا ابوالقاسم؛ شاهد کودوشچی، کربلائی حسین بابا؛ شکوهی، کربلائی مهدی آینه ساز؛ شیدا، لطف الله؛ شاکر تبریزی؛ شیخ علی اکبر؛ شایق ذاکر؛ شهباز تبریزی؛ صابری؛ صبوری، آقا میر عباس متوفی ۱۲۹۳ق؛ صفا، سید حسن؛ ضیاء، کربلائی آقا عرقچین فروش پسر ملا محمد علی؛ طغرا، مشهدی حسین پسر محمد علی جورابچی؛ طلوعی، میرزا عبدالرسل؛ طالب محزون، ابوطالب؛ ظهوری، علی شهیر به عطار؛ عبقری، کربلائی رحیم امیر خیزی؛ عاجز مرندی، حاجی میرزا یوسف؛ غمدل دلمقانی؛ غشی چایچی؛ فدوی، ملا مهر علی؛ فنای خویی، میرزا عبدالرسول؛ فارغ؛ فاخر، مشهدی احمد آقا بزاز؛ فایض؛ قدسی، ملا محمد تقی مکتبدار؛ قصیر؛ قمری، میرزا محمد تقی؛ گلشن، حسین آقا ارموی؛ گنجی خویی، میرزا محمد صادق؛ کاشف؛ لعلی، آقا علی ایروانی تبریزی؛ لاطف، مشهدی عسکر؛ مظطر، آقا میر یحیی؛ میر خویی فرزند میرزا عبدالرسول فنا؛ موبد، کربلایی اسماعیل عرقچین فروش؛ مهجور، کربلایی عبدالعلی آهنگر؛ مجمر، میرزا محمد علی؛ ملا کریم؛ میرزا جبار؛ مظلوم، کربلائی ابراهیم؛ نباتی؛ ناجی؛ ناطق؛ هوشین؛ واقف، مشهدی محمد علی میناگر؛ یوسف پالوده پز [تاریخ تذکره‌های فارسی، ج ۱، ص ۱۳۰-۱۳۶ (همین نسخه را دیده است)] تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۹۱۷۴ آغاز: سعادت ابدی و دیباجه کرامات سرمدی پادشاهی راست که طوطی ناطقه انسانی را در محاذات تکلم به ادای انمن البیان لسحراً؛ انجام: زهر بادی چو کاهی گر بورزی ×× اگر کوهی به کاهی در نیرزی / سخن این بود دیگر جمله تزویر ×× تو خواهی رد کن خواهی که درگیر. خط: نستعلیق، کا: حسن حسینی، تا: ۱۰ صفر ۱۲۹۹ق، جا: طهران؛ نسخه مغلوط است، مطالبی از کتاب به خط جعفر سلطان القرایی و چند سطر به لاتین، مصحح، این نوشته‌ها گاهی استحسانی و ذوقی در رد و قبول برخی ابیات است و گاهی اضافاتی درباره مطالب متن، در مواردی هم اشتباهات مؤلف بر شمرده شده است (مثلاً در وجه تسمیه تخلص عبقری در ص ۱۲۶ یا ص ۹ و ۱۹)، نویسنده این یادداشت‌ها مشخص نیست اما در یک جا تاریخ ۱۳۰۱ ق را پای نوشته‌های خود گذارده است (ص ۱۷ و ۲۱)؛ خریداری از جعفر سلطان القرایی؛ کاغذ: صنعتی شکری، جلد: تیماج قهوه‌ای ضربی با ترنج و سرترنج و جدول عطف چرمی، ۱۰۲گ، ۱۲ سطر (۹×۱۵/۵)، اندازه: ۱۶/۷×۲۲سم [ف: ۲۹/۲-۸۳۵] ● بهجة الشعراء = گلهای رنگارنگ / شعر / فارسی bahjat-oš šo‘arā’ = gol-hā-ye rangārang گزیده سروده هایی، بیشتر از فردوسی و نظامی گنجوی، سنایی و سعدی، سپس مجموعه سروده‌های تذکره‌گونه، کاری به مانند تذکره اسحاق بیگ عذری بیگدلی (مشترک ۱۰۶۵/۱) و بوستان خیال فخری هروی (مشترک ۲۰۵۶/۱۲). تهران؛ دائرة المعارف؛ شماره نسخه: ۱۷۱ آغاز: بسمله، حمدله، صلات. اما بعد، به موجب حکم همایون ... به داد و به دانش به تاج و به تخت ×× به فر و به مهر و به رای و به بخت؛ انجام: ای سنگدل صیاد من تا چند بر یاد قفس ×× سر زیر بال خود کشم در گوشه گلزارها در دیباچه‌ای الحاقی و به خامه دیگر که به اصالت و درستی آن نمی‌توان اعتماد کرد، آمده که این مجموعه را علی اصغر متخلص به ملک الشعراء، به دستور شاه عباس صفوی، از کتاب‌ها برگزیده، بهجت الشعراء و گلهای رنگارنگ نامیده است؛ خط:
۱۸۱

گزارش اشکال یا پیشنهاد