نموده و در خاتمه آن اندکی از علم سیاق و نجوم و دانستن نحس و سعد ایام را آورده است او این رساله را در مدت شش ماه تألیف نموده و در یک «مقدمه» و ده «باب» و«خاتمه» قرار داده: باب ۱. فرامین و رقم پادشاهان و بقیه احکام دیوان مبارکه؛ ۲. اسانید شرعیه؛ ۳. ذکر انشائیات تصنیفی میرزا مهدی خان استر آبادی؛ ۴. بیان انشائات نعربی حاجی سید محمد باقر مجتهد اصفهانی و آقا جمال خوانساری؛ ۵. ذکر انشائات میرزا ابوالقاسم قائم مقام و میرزا عبدالوهاب معتمد الدوله و منشآت متفرقه از سایرین؛ ۶. قانون نگارش انشائات به علما و فضلا و طلاب؛ ۷. انشائات از مؤلف و سایرین؛ ۸ انشائات دوستان به یکدیگر و خویشان و سایرین؛ ۹. انشائات مهر انگیز عشق آمیز؛ ۱۰. تألیف رموز و قواعد سیاههجات گوناگون و شطری از منابع احادیث و علم نجوم و رموز کارآمد خلایق از قبیل خوابنامه و حساب و ساعات خسوف و کسوف و نوروز نامه محرم و بعضی از تواریخ؛ خاتمه: در تاریخ ختم کتاب.
تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۳۵۷۰
آغاز: الحمد لله الذی خلق السموات و الارض و جعل الظلمات و النور ... بهترین مقالی که از منبع دهان چون آب روان جاری؛
انجام: هر کس این حقیر فقیر را بدعای خیر و فاتحة الکتاب یاد و شاد نماید مطالعه و ملاحظه بر او حلال نیست و معذب بلعنت خدا و نفرین رسول الله خواهد بود ...
خط: نستعلیق، کا: عبدالله بن حاجی تقی بروجردی، تا: ۱۲۰۸ق؛ جلد: تیماج قهوهای، ترنج با سر، لچکی، مجدول، ۳۰۴گ، ۱۳ سطر، اندازه: ۱۳/۵×۲۰/۵سم [ف: ۳۷-۸۲]
● انشاء عالم آرا / انشاء / فارسی
enšā’-e ‘ālam-ārā
نوربخشی، محمد بن ناصر الحق، ق ۱۰ قمری
nūrbaxšī, mohammad ebn-e nāser-ol-haqq (- 16c)
اهداء به: شاه طهماسب صفوی (۹۳۰-۹۸۵ هـ ق) و وزیر او میرزا فضل الله میر میران
تاریخ تألیف: ۹۸۵ق؛ محل تألیف: اصفهان
رسالهای است، مشتمل بر «فاتحه» و سه «لمعه» و «خاتمه»: فاتحه: در افشای معنی انشاء و بیان صنایع و محسنات و ایمائی به آداب این فن؛ لمعه ۱. مکاتبات ارباب مراتب و مراسلات اصحاب مناصب؛ لمعه ۲. مشتمل بر دو «ضوء»: ضوء اول در ایراد بعضی آیات باهرات قرآنی، ضوء دوم: در فقرات متفرقه که در طی رقعات و سایر مکاتبات ... مندرج توان یافت؛ لمعه ۳. ایراد رقع و مکاتبات و احکام و پروانجات و دیباچه مجلات؛ خاتمه: در بعضی امثله و ظرایف و هزلیات و لطایف است. درباره نام رسالهاش چنین مینویسد که: «سبب املاء این انشاء عالم آرا و باعث ترتیب این منشات بلاغة فزا لازالت مطاویه منظورة لارباب الکمال و ما برحت محاویه ملحوظة لاصحاب الجلال».
آغاز: حمد بیحد و قیاس و سپاس عبادت اساس هدیه درگاه و تحفه بارگاه منشی اوراق اطباق افلاک ...
انجام: مناسب حال ارباب درجات و متقارب احوال اصحاب مرتبات کنند و نوع اخیر به عرف متأخرین و ابناء زمان ما انسب و اقرب است.
[دنا ۲۰۲/۲؛ نسخههای منزوی ۲۰۸۴/۳]
۱. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۷۱۳۱
آغاز و انجام: برابر
خط: نستعلیق، بیکا، تا: قرن ۱۰، نزدیک به زمان تألیف؛ کاغذ: نخودی ضخیم، جلد: پارچهای، ۱۰۹گ، ۱۵ سطر (۱۰×۱۴/۵)، اندازه: ۱۸×۲۴/۵سم [ف: ۷-۲۰۹]
۲. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: ۱۳۴۲۶
آغاز و انجام: برابر
خط: نسخ، بیکا، تا: شوال ۹۸۲ق؛ کاغذ: نخودی آهاری، جلد: مقوایی با عطف و گوشه تیماج، ۱۱۶گ، ۱۶ سطر، اندازه: ۱۸×۲۴/۸سم [ف: ۱۷-۲۰]
۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۳۷۵۷
آغاز: نه ورق آسمانی به یک رقعه از رقعات منشآت عظمت و جلال او؛ انجام: عمدة الاعاظم و الاعالی ازین مقوله فقرات در ابتداء مکاتیب این فرقه باید نوشت
از مقدمه کتاب صفحههایی افتاده است؛ خط: نستعلیق، کا: عماد بن عبدالصمد الدانیالی، تا: دوشنبه ۲۶ شوال ۱۱۲۶ق؛ در حاشیه ورق ۱۴۰ و سه ورق آخر اشعاری از شوکت بخارائی و شاه نعمت الله ولی و امام علی (ع)، هم چنین در حاشیه صفحات ۱ تا ۲۴ اشعاری از حافظ و قاسم انوار و خیام و ابوسعید ابوالخیر و مولوی رومی نوشته شده؛ جلد: تیماج مشکی سوخت ترنج با سر عطف و حاشیه تیماج قهوهای، ۱۴۳گ، ۹ سطر، اندازه: ۱۵/۵×۲۰/۵سم [ف: ۳۷-۲۹۲]
● انشاء عنایتی (منتخب) / ادبیات / فارسی
enšā’-e ‘enāyatī (mn.)
تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۳۷۶/۵
در ص آخر اشعار فارسی سبزواری در نام بیست و هفت؟ برجهای دوازدهگانه دیده میشود؛ خط: نستعلیق، بیکا، بیتا [ف: ۵-۱۹]
● انشاء الفتح بن علی بن محمد بن الفتح / ادبیات / عربی
inšā’-ul fatḥ ibn-i ‘alī ibn-i muḥammad ibn-il fatḥ