فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۴، ص ۸۴

۸۴ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۴
خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ جلد: تیماج، زیتونی، ۲۵گ (۱۰۹پ-۱۳۳ر)، ۱۲ سطر، اندازه: ۱۵×۲۴سم [ف: ۱-۱۶۰] ۶. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۳۳۰۱/۷ آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ کاغذ: فرنگی آهار مهره، جلد: میشن قهوه‌ای، ۱۳گ (۱۵۸ر-۱۷۰ر)، ۱۶ سطر، اندازه: ۱۴×۲۱سم [ف: ۶-۳۶۴] ● اصلاح الادویة المسهلة / طب / عربی iṣlāḥ-ul-adwīyyat-il-mushila اعسم دمشقی، حبیش بن حسن، ق۳ قمری aʻsam-e damešqī, hobayš ebn-e ḥasan (- 9c) رساله‌ای است درباره تعلیم بهترین و مؤثرین ترکیب برای ساختن داروهای مسهل. مؤلف پس از دیباچه خواص مسهل‌ها را آورده آنگاه از ماهیت و خاصیت و اندازه خوراک این داروها گفتگو نموده است: سقمونیا، صبر، شحم حنظل، تربد، شیرم، مازریون، دند، قثاء الحمار، لبن یتوع، هلیلج، غاریقون، جنطیانا، بسفایج (بس پایگ)، سورنجان، بوزیدان، افتیمون، افسنتین، حب النیل، شحم الرمان، سناء، لبلاب، شاهترج، عاقلی، عنب الثعلب، کرفس، بقلة الحمقاء کربزه، حرف، سلق، حند قوقا، نانخواه. آغاز: بسمله و به نستعین. هذا کتاب حبیش بن الحسن فی اصلاح الادویة المسهلة و نفی مضارها و ضروب استعمالها. اما المنفعة التی ینالها ابدان الناس و نفوسهم من شرب الادویة المسهلة ... فقد شرحتها القدماء من المتطبیبین. انجام: و اما ذکر سائر الادویة فانت تعرف قوامها و منافعها من کتب القدماء ان احببت ان شاءالله وحده. و صلى الله علی محمد و آله اجمعین الطیبین الطاهرین. [سزگین ۳: ۲۶۵] ۱. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۴۲۳۰/۲ آغاز: اعلم ان اسهال الادویة علی ثلاثة ضروب احدها یکون بالحده کالسقمونیا و شحم الحنظل و نحو هما و ضرب الثانی ... و الضرب الثالث..؛ انجام: و ان کان قلیلا فبالماء الحار فانه یحدر ما بقى من الفضله ... خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: ۱۸رمضان ۹۸۴ق؛ افتادگی: انجام؛ کاغذ: فستقی، ۱۵ سطر، اندازه: ۹/۷×۱۸/۳سم [ف: ۷-۲۹۰] ۲. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۶۰/۳ آغاز و انجام: برابر خط: نسخ، بی‌کا، تا: ۹۸۹ق؛ ۱۷ص (۱۱۴-۱۳۰) [ف: ۴-۷۱۸] ۳. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۳۶۰/۵۱ خط: نستعلیق، کا: طبیب حموی، تا: شنبه ۱۱ صفر ۱۰۰۷ق؛ کاغذ: سفید [سنا: ف: ۱-۱۹۰] ۴. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۱۵۳۸ آغاز و انجام: برابر بی‌کا، بی‌تا [ف: ۴-۲۴۹] ۵. تهران؛ سعید نفیسی؛ شماره نسخه: ۲۲/۴ بی‌کا، بی‌تا [نشریه: ۷-۶۸۷] ● اصلاح الادوية المسهلة / طب / عربی iṣlāḥ-ul-adwīyyat-il-mushila فواید کوتاهی است در کاربرد و اندازه داروهای مسهل و درمان بیماری کثرت احتلام که با ذکر ادویه مفرده مسهله و مثالی در ادویه مرکبه آن آغاز می‌شود و با بیان درمانی برای کسانی که معالجه با دارو را دوست دارند پایان می‌یابد. در ابتدای آن از مرکبات منصوری نام برده شده است. شاید این مطالب به نقل از کتاب مرکبات منصوری باشد. محمد بن زکریای رازی کتاب مفصلی به عربی در ده گفتار تدوین کرده است که به نام‌های «کناش منصوری»، «طب منصوری»، «المنصوری فی الطب» و «کفایه منصوری» مشهور است. همچنین منصور بن محمد شیرازی کتابی با عنوان «کفایه منصوری» یا «کفایه مجاهدیه» یا «مرکبات منصوری» به زبان فارسی نوشته است. حبیش بن حسن دمشقی نیز رساله‌ای با نام «اصلاح الادویة المسهلة» دارد. احمد تنکابنی نیز رساله مستقلی با عنوان «رسالة الاسهال» تدوین کرده است. نسخه حاضر شاید بخش‌هایی از یکی از کتب مذکور باشد. این نسخه به قرینه مؤلف رساله‌های قبل و بعدش با کتب «تنقیح المکنون» خجندی و اصول تراکیب سمرقندی مطابقت داده شد که بخش‌هایی از هیچ یک از دو نسخه فوق نبود. تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: ۴۸۶۷ آغاز: فی اصلاح الادوية المسهلة و قوتها و مقادیرها مرکبات المنصوری السقمونیا یسهل الصفرا بقوة و اقل ما یسقی منه قیراط ... شحم الحنظل يسهل البلغم بقوه؛ انجام: مسهل لمن یکره الادوية ... جوارش لا يسخن منه و يقوى المعدة و رد عشرة طباشير خمسه ... مثله نصف درهم يسف ثلثة دراهم بماء بارد صادق البرد. خط: نستعلیق متوسط، بی‌کا، تا: قرن ۱۱؛ کاغذ: دولت آبادی، جلد: مقوایی با روکش کاغذی مشکی نقوش، عطف تیماج اناری، اندرون کاغذی سرخ، ۳گ (۲۹پ-۳۲)، ۱۷ سطر (۶/۵×۱۳/۵)، اندازه: ۱۲/۵×۲۱/۵سم [رایانه] ● اصلاح الارواح / کیمیا / عربی iṣlāḥ-ul-arwāḥ کرمانی، محمد کریم بن ابراهیم، ۱۲۲۵-۱۲۸۸ قمری kermānī, mohammad karīm ebn-e ebrāhīm (1810-1871)
۸۴

گزارش اشکال یا پیشنهاد