فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، ج ۴، ص ۵۳

۵۳ فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا) ج ۴
لكاتبه وضيق المجال بی‌کا، بی‌تا [الفبائی: ۵۲] ● اصطلاحات صوفیان = اصطلاحات صوفیه / عرفان و تصوف / فارسی estelāhāt-e sūfīyān = estelāhāt-e sūfīye عبدالرزاق کاشی، عبدالرزاق بن احمد، -۷۳۶؟ قمری ‘abd-or-razzāq-e kāšī, ‘abd-or-razzāq ebn-e ahmad (-1336) رساله کوتاهی است در بیان اصطلاحات صوفیان که از تألیفات عبدالرزاق کاشانی دانسته شده است، در این صورت ترجمه یا گزارشی از آن خواهد بود چون رساله کاشانی عربی است. در فهرست مجلس این رساله تألیف محمد حسین معرفی شده است. تحریر عربی آن در دو بخش است: ۱. بیان مصطلحات به ترتیب حروف ابجد، ۲. تفریعات مقامات صوفیه. کتاب حاضر ترجمه‌ای است با تلخیص از بخش نخست آن کتاب. در این ترجمه دو بار از شرح مؤلف (یا مترجم) بر کتاب فصوص یاد شده است و حال آن که کاشی در اصل کتاب از آن یاد نمی‌کند. در اول آن ــ پس از خطبه و پیش از آغاز ترجمه اصطلاحات کاشانی ــ پاره‌ای از مصطلحات عرفا و شعراء بیان شده است که در اصل رساله عبدالرزاق کاشانی وجود ندارد، این مقدمه چنین شروع می‌شود: «تصوف تصفیه قلب است» (آغاز۱). بسیاری از نسخه‌هایی که در زیر می‌آید تنها همین مقدمه است با تفاوت‌های اندک و تقدم و تأخر در برخی از الفاظ و اصطلاحات که در نسخه‌ها و فهرست‌ها با نسبت به شاه نعمة الله و کاشانی آمده است. در میان ترجمه‌های فارسی «اصطلاحات الصوفیه» عبدالرزاق کاشی تنها ترجمه شاه نعمة الله مطابقت کامل با اصل دارد و نیز شامل ترجمه هر دو بخش آن کتاب است. آغاز: [آغاز خطبه] ۱. لآلی اعالی حمد و سپاس نثار منعمی سزد که دلهای عارفان را مخزن جواهر اسرار گردانید ... اما بعد مکشوف ضمایر ارباب بصائر باد که چون ادراک معانی عبارت ... عبدالرزاق کاشی گهرپاشی نموده ... تصوف تصفیه قلب است [آغاز ترجمه متن اصطلاحات: فصل در مصطلحات صوفیه الف اشارتست به ذات احدیت حق من حیث هی و الى الاشیاء فی ازل الازال و ذات الهی است من حیث هی هی از غیر اعتبار صفتی] ۲. [آغاز مقدمه‌ای که بعد از خطبه آمده] تصوف عبارت است از تصفیه قلب از کدورات قالب. دنیا عبارت است از آنچه بنده را از راه خدا باز دارد. زهد عبارت است ... جمع الجمع عبارت از مرتبه انسان کامل است. هو امیل نفس است انجام: ۱. [پایان ترجمه] حقا که مصطلحات این طایفه بحسب مقامات سلوک بسیار است و بیشتر این مقامات در شرح فصوص الحکم با مناسبات ماخذ آن گفته‌ام و بالله الهدایة ۲. [پایان مقدمه] پاکبازی عبارت از توجه خالص است که نه در اعمال ثواب خواهد و نه در مآل مرتبه بلکه خدای تعالی خواهد و بس چاپ: بمبئی، ۱۳۱۲ق، سنگی [الذریعة ۱۲۲/۲؛ ریحانة الادب ۳۴/۵؛ نسخه‌های منزوی ۱۰۳۵/۲؛ فهرستواره منزوی ۸۸/۷ (۲۶ نسخه داخلی)؛ دنا ۱۰۴۴/۷ (۸۱ نسخه)؛ دانشگاه تهران ۲۲۶۱/۶ (در آن جا احتمال داده شده مترجم محمد دهدار باشد)؛ مجلس ۱۱۴/۲۲-۱۱۵و۲۵/۱۱ (با انتساب به محمد حسین)] ۱. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: ۲۱۰ خط: نسخ، بی‌کا، تا: قرن ۹؛ در ص ع آمده که شرح مقامات کاشی هم در آن هست و گویا مراد بخش دوم کتاب است؛ تملک: محمد مکی نواده شهید اول در ۱۱۴۶ و از کتابخانه عبدالرحیم بن محمد خان خانان که به محمد تقی بن محمد دهدار در ۲۰ جمادی الاول ۱۰۳۲ بخشیده بوده و خط و مهر این دو در آن هست؛ مهر: شعاع؛ کاغذ: سفید، جلد: تیماج قهوه‌ای ضربی مقوایی با ترنج و سرترنج، ۷۷گ، ۱۷ سطر (۸×۱۲)، اندازه: ۲×۱۷سم [سنا: ف: ۱-۹۸] تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۳۳۸۶-ف نسخه اصل: همان نسخه بالا [فیلمها- ف: ۲-۱۳۳] ۲. یزد؛ وزیری؛ شماره نسخه: ۱۶۶۲/۳ بی‌کا، تا: اوایل قرن ۹؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: مقوایی، ۱۵گ، اندازه: ۱۵/۵×۲۵سم [ف: ۳-۱۰۱۵] ۳. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۱۸۸۰/۳ خط: نسخ، کا: محمد بن الحسن بن محمد، تا: چهارشنبه ۷ ذیقعده ۸۱۶ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج قهوه‌ای سیر ضربی مقوایی آراسته، ۱۶۸پ-۲۲۳ر، ۲۲ سطر (۸/۵×۱۴/۵)، اندازه: ۱۳×۲۲سم [ف: ۸-۴۸۶] ۴. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۲۶۰۱/۱ همان قسم اول؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: نزدیک پایان ربیع الاول ۸۴۵ق؛ کاغذ: سمرقندی، جلد: تیماج تریاکی ضربی، ۳۰گ (۱پ-۳۰)، ۱۰ سطر (۸/۵×۱۲)، اندازه: ۱۱×۱۷سم [ف: ۹-۱۴۵۱] ۵. شیراز؛ علامه طباطبائی؛ شماره نسخه: ۱۵۲۵ قسم اول کتاب؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: صفر ۸۶۶ق؛ مصحح؛ تملک: صدرالدین محمد مشهور به شرف جهان حسینی ابن سلطان شریف؛ ۴۵گ، اندازه: ۱۳×۱۷/۵سم [نسخه پژوهی: ۱-۱۹] ۶. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: ۴۷۹/۲-ف نسخه اصل: ملت فیض الله ش ۱۲۵۹؛ خط: نسخ، بی‌کا، تا: آغاز صفر ۸۹۳ق؛ ۷۸ص (۱۷۶-۲۵۴)، ۱۹ سطر [فیلمها- ف: ۱-۴۸۹] ۷. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: ۴۱۲۳ خط: نسخ، کا: لطف الله بن ولی بن عبدالله صدیقی نوربخشی، تا:
۵۳

گزارش اشکال یا پیشنهاد